Тіл, сөз туралы — 13-бет 654
Сұрыптау:
«Сіз» деген - сыйластық,
«Сен» деген - анайылық.
«Сен» деген - анайылық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамдар арасындағы сөйлесу әдебін көрсетеді. «Сіз» деп сөйлеу — қарсы адамды құрметтеу, оның…
Сойыл жарасы бітер,
Тіл жарасы бітпес.
Тіл жарасы бітпес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің жарасы таяқтың жарасынан да ауыр болатынын білдіреді. Таяқпен соққан дене жарасы…
Сопы үгітшіл келеді,
Молда үмітшіл келеді.
Молда үмітшіл келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы бейнесі діндар, уағыз айтқыш адамдардың сөзі көбіне үмітке, жұбанышқа, ақыретке…
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу…
Сөзбен сөзді жуады,
Сабынмен бөзді жуады.
Сабынмен бөзді жуады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің де, істің де өзіне лайық құралы бар екенін аңғартады. Бір нәрсені тазарту үшін сабын…
Күнде бір мақал
«Тіл, сөз туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Сөзге құлықсыздың көңілі тұрақсыз.
Негізгі мағынасы Сөзге құлықсыз адам ақылдасуға, тыңдауға, ой бөлісуге зауқы жоқ кісі дегенді білдіреді. Мұндай адамның…
Сөзге сөз келгенде сөйлемесе,
Сөздің анасы өледі.
Сөздің анасы өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөз тартысы, пікір алмасу, уәж айту орнында үндемей қалудың зиянын білдіреді. Тура мағынада…
Сөзді жүндей сабады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді орынсыз көпіртіп, мәнін кетіріп айту, бір ойды дәлелсіз соза беру дегенді білдіреді…
Сөздің ақыры - адамның ақылы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөз адамның ішкі дүниесін, ой-өрісін, парасатын танытады дегенді білдіреді. Адам сөйлегенде…
Сөздің басы қатты болса, соңы тәтті.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді қалай бастау керегін ескертеді. Бастапқыда айтылған сөз қатқыл, тіпті ауырлау естілсе…
Сөздің басы - пышақ, түбі - бір құшақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің басталуы кейде өткір пышақтай болып, адамды жаралап жіберетінін, ал соңында соның…
Сөздің дауылы кетіп, самалы қалды.
Адамның жақсысы кетіп, жаманы қалды.
Адамның жақсысы кетіп, жаманы қалды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірде бір адамның артында қалатын белгісі оның сөзі мен ісі арқылы өлшенетінін меңзейді…
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жақсы…
Сөздің саласын табу қиын емес,
Анасын табу қиын.
Анасын табу қиын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді орнымен айту оңай көрінгенімен, оның шын мәнін, дәл жерін табу қиын екенін меңзейді…
Сөздің соңы басталуынан белгілі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің аяқталуы оның басынан-ақ аңғарылатынын білдіреді. Яғни адам сөйлей бастағандағы ойы…
Сөзді сөзбен ұста,
Қашағанды құрықпен ұста.
Қашағанды құрықпен ұста.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзге сөзбен, ойға оймен жауап беру керек дегенді білдіреді. Адамды бірден күшпен емес…
Сөз емес сөзді
Кісі емес кісі айтады.
Кісі емес кісі айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай бірдей көрінетін сөздің бәрі бірдей мағыналы, ал адам атанғанның бәрі бірдей нағыз…
Сөз жаманы - сыбырлау.
Негізгі мағынасы Сөздің жаманы — сыбырлап сөйлеу, яғни анық айтпай, астарлап, біреуден біреуге құпия түрде жеткізу…
Сөз жерден ауыр, күннен ыссы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің салмағы мен әсері өте күшті екенін білдіреді. Адамның айтқан бір ауыз сөзі кейде…
Сөз жуйесін тапса,
Мал иесін табады.
Мал иесін табады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: сөз дұрыс айтылып, орнымен жеткізілсе, жоғалған малдың да иесін табуға…
Сөз - жүректің шері,
Оның да бар ғой айтылар жері.
Оның да бар ғой айтылар жері.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің жай ғана дыбыс емес, адамның ішкі күйін, жан жарасын, қуанышы мен мұңын жеткізетін…
Сөз ине сабақтайды.
Негізгі мағынасы Сөз ине сабақтайды деген мақал сөздің өте өткір, дәл тигенде адамға терең әсер ететінін білдіреді…
Сөзі көп те, мәні жоқ,
Сабаны көп те, дәні жоқ.
Сабаны көп те, дәні жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда көп сөйлейтін, бірақ сөзінің салмағы жоқ адамды немесе көп көрінгенімен…
Сөзіңді айт ұққанға,
Айтып айтпай не керек,
Құлағына мақта тыққанға.
Айтып айтпай не керек,
Құлағына мақта тыққанға.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді орнымен айту керегін білдіреді. Ақылға тоқтайтын, түсінуге даяр адамға айтқан сөз…
Сөзіңе қарауыл қой.
Негізгі мағынасы «Сөзіңе қарауыл қой» деген мақал адамға сөйлер алдында ойланып, сөзін бақылап айту керегін ескертеді…
Сөзің - өзің.
Негізгі мағынасы «Сөзің - өзің» деген мақал адамның айтқан сөзі оның мінезін, ой-өрісін, тәрбиесін және ішкі болмысын…
Сөзің тәтті болсын,
Антың қатты болсын.
Антың қатты болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сөзі жұмсақ, жылы, елге жағымды болуын, ал берген анты берік, бұзылмайтын болуы…
Сөз қадірін білмеген,
Өз қадірін білмейді.
Өз қадірін білмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің құнын түсінбеген адам өз беделін де, адамдық салмағын да дұрыс бағалай алмайтынын…
Сөз қанжардан да өткір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің құдіреті өте күшті екенін білдіреді. Қанжар денеге жара салса, ойсыз айтылған сөз…
Сөз - ойдың көрінісі.
Негізгі мағынасы «Сөз - ойдың көрінісі» деген мақал адамның ішкі дүниесі айтқан сөзінен байқалатынын білдіреді. Яғни…
Сөз салысқан - дауға ортақ,
Ат салысқан - жауға ортақ.
Ат салысқан - жауға ортақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір іске сөз қосып, айтысқа араласқан адам даудың ортасына түседі; ал атқа…
Сөз сөзден туады,
Сөйлемесе қайдан туады?
Сөйлемесе қайдан туады?
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің жалғастықпен, байланыспен туатынын білдіреді. Бір ой айтылса, соған жауап ретінде…
Сөз - сөздің көсеуі.
Негізгі мағынасы «Сөз - сөздің көсеуі» деген мақал сөздің бір-біріне тірек болып, ойды қозғап, әңгімені алға…
Сөз - сөздің қуғыншысы.
Негізгі мағынасы «Сөз - сөздің қуғыншысы» деген мақал бір сөз екінші сөзді ілестіріп, жалғастырып әкететінін білдіреді…
Сөз сүйектен өтеді,
Таяқ еттен өтеді.
Таяқ еттен өтеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің жарасы таяқтың жарасынан да ауыр болатынын білдіреді. Таяқ денеге тиіп, уақыт өте…
Сөз тапқанға қолқа жоқ.
Негізгі мағынасы «Сөз тапқанға қолқа жоқ» деген мақал тапқыр, орынды сөйлей білетін адамға ешкімнің дауы, бөгеті жоқ…
Сөз тас жарады,
тас жармаса, бас жарады.
тас жармаса, бас жарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің өте күшті екенін білдіреді. Тура мағынасында тасқа әсер ете алмаса да, адамның басына…
Сөз түпсіз, өмір шексіз.
Негізгі мағынасы «Сөз түпсіз, өмір шексіз» деген мақал сөздің де, өмірдің де ауқымы кең, терең екенін білдіреді. Тура…
Сөзшеңді үндемеген жеңеді.
Негізгі мағынасы «Сөзшеңді үндемеген жеңеді» деген мақал көп сөйлеп, артық сөзге әуес адамның кейде ұтылатынын…
Сөз шынға, пышақ қынға тоқтайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сөз де, пышақ та белгілі бір жерге барып тоқтайды деген ой. Астарлы…