Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
134.5K
Қаралым
204
Орташа
Сұрыптау:
Ақыл айтсаң, мақұл айт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға ақылды сөзді орынсыз емес, дұрыс, дәлелді, ойлы түрде айту керек екенін білдіреді...
Тату болсаң, балдай бол,
Ащы болсаң, тұздай бол.
Ащы болсаң, тұздай бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезін түзеп, елмен тату, сөзімен де, ісімен де жұғымды болуды үйретеді. «Тату бо...
Көп сөйлеген білімді емес,
Дөп сөйлеген білімді.
Дөп сөйлеген білімді.
**Негізгі мағынасы** Көп сөйлеу адамның білімді екенін білдірмейді. Шын мәнінде, ойын артық созбай, дәл, орнықты, мағына...
Адам көңілінен азады, тілінен жазады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға ең алдымен өз көңіл-күйі мен тілін тыйып ұстау керегін ескертеді. «Адам көңілінен...
Шебердің қолы ортақ,
Ақынның сөзі ортақ.
Ақынның сөзі ортақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, шебер жасаған затын көп адам пайдаланады, ал ақын айтқан сөзі д...
Ер қазынасы - ескі сөз,
Ел қазынасы - ескі сөз,
Тіл қазынасы - ескі сөз.
Ел қазынасы - ескі сөз,
Тіл қазынасы - ескі сөз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ердің, елдің, тілдің ең қымбат байлығы көне сөз, яғни атадан қалған өн...
Ми ойлағанды тіл тындырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам ойын жүзеге асыратын, ішкі ойды сыртқа шығаратын күш — тіл екенін білдіреді. Адам не...
Әркім өз ойынан хабар берер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөзі мен ісі оның ішкі ойынан, ниетінен хабар беретінін білдіреді. Яғни, кісі қа...
Шындық бар жерде,
Өтірік байқап жүреді.
Шындық жоқ жерде
Шіреніп, шайқап жүреді.
Өтірік байқап жүреді.
Шындық жоқ жерде
Шіреніп, шайқап жүреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шындық бар ортада өтіріктің еркінсімей, үнемі сақтанып жүретінін айтады. Себебі ақиқат ба...
Бай болам десең, аузыңды бақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бай болғың келсе, аузыңды тый, орынсыз сөйлеме, сөзді өлшеп айт. Астарл...
Өзін жамандаған жатқа қор болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өзі туралы жаман сөйлеп, өз қадірін өзі түсірмеуі керектігін білдіреді. Тура мағы...
Тіл қаруы - сөз.
**Негізгі мағынасы** «Тіл қаруы - сөз» деген мақал адамның ең күшті құралы — тілі мен сөзі екенін білдіреді. Тура мағын...
Қатты айтсаң, қарындасқа жақпайсың,
Ақырын айтсаң, ақың кетеді.
Ақырын айтсаң, ақың кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді қалай айту керегін үйретеді. Біреуге шектен тыс қатты, өктем сөйлесең, ол ренжіп, с...
Саудагерде иман жоқ, арын сатады,
Өтірікшіде иман жоқ, жанын сатады.
Өтірікшіде иман жоқ, жанын сатады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам иманы мен ар-ұяты жоқ болса, оның өз пайдасы үшін кез келген нәрседен тайынатынын ес...
Айтсаң, тілің күйеді,
Айтпасаң, дінің күйеді.
Айтпасаң, дінің күйеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды екіұдай күйге түсіретін қиын жағдайды білдіреді. Бір жағынан, шындықты айтсаң, бас...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.