Екі ауыз біріксе,
Кер ауызды басады.
«Екі ауыз біріксе, Кер ауызды басады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Екі адам бір пікірге келіп, бір сөз сөйлесе, кердең, менмен, өз дегенінен қайтпайтын кісінің даурығын басады. «Кер ауыз» — тәкаппар, басқаға сөз бермейтін, ауызын ашса өзін ғана мақтайтын адам. Жалғыз кісі оған қарсы тұра алмай қалуы мүмкін, ал екеуі ауыз жаласа, оның сөзінің салмағы кетеді. Мақалдың ойы: аз да болса тату топ бір өзімшіл даңғойдан күшті. Дауда, сөз таласында келісіп әрекет еткен жақ жеңеді.
Образдар мен теңеулер
«Ауыз» мұнда адамның сөзі, пікірі деген мағынада: тұтас адамның орнына оның сөйлейтін мүшесі алынған. «Кер» сөзі сөздіктерде паң, тәкаппар кісіге айтылады, «кердең» сөзі де осыған жақын. «Екі» мен «кер» қарама-қарсы қойылған: күш санда емес, ынтымақта. «Басады» етістігі өртті, шаңды басқандай даурықты тыйып тастау бейнесін береді. Мақал қысқа, екі тармағы «ауыз» сөзімен байланып тұр.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Жиналыста, айтыс-тартыста, отбасы кеңесінде бір адам бәрін өз дегеніне көндіргісі келгенде, қалғандары келісіп әрекет етсе, осы мақал айтылады. Сарыны — көтермелеу, кейде жеңістен кейінгі риза күлкі. Адамды тұқырту үшін емес, өзімшілдікке тойтарыс беруге шақыру ретінде айтылады. Мысалы: «Екеуміз бір пікірде тұрсақ, ол да көнеді: екі ауыз біріксе, кер ауызды басады».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл жиынында бір кәсіпкер өзен жағасына қоқыс төгуді жөн санап даурыққанда, екі көрші келісе сөйлеп, оның сөзін тоқтатты.
— Үлкен ағасы інілерін тыңдамай отырғанда, екі сіңлісі бір пікірмен шығып, ақыры оны көндірді.
Ker aýyzdy basady.