Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Өзі келген текенің
Өзін атпа, көзін ат.
Өзін атпа, көзін ат.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өзі келіп тұрған текені атсаң да, ең алдымен көзін көздеп ат деген ой. Ал…
Айтылмаса ән емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ән айтылмаса, ол ән болып естілмейді, яғни өнер орындалмайынша…
Кемеші келсе, қайықшы судан шығар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: үлкен кеме келсе, шағын қайық оған кедергі болмай, су бетінен шетке…
Керең адамның аузына қарар,
Соқыр адамның дауысын тыңдар.
Соқыр адамның дауысын тыңдар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір нәрсені толық білмей, теріс жолмен қорытынды жасауын әжуа етеді. Тура…
Жолы шаң, қолы қан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жолында талай қиындық, күрес, бейнет болғанын білдіреді. Тура мағынада «жолы шаң»…
Дәме көп те, дәрмен жоқ
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсеге құлшыныс, тілек, ниет көп болғанымен, оны жүзеге асыратын…
Қара суда қаймақ жоқ,
Қас шеберде оймақ жоқ.
Қас шеберде оймақ жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қара суда қаймақ болмайды, ал нағыз шебердің өзінде де дайын оймақ жоқ…
Түймең түссе, түйедей әзіл айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам кейде болмашы нәрсеге шамадан тыс жауап беретінін, ұсақ мәселені үлкейтіп, орынсыз…
Қырын алған қырқында таз болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда біреудің қырын алғаны, ал келесі қырында таз болып қалатыны туралы…
Қуантар болсаң асық,
Мұңайтар болсаң сабыр тұт.
Мұңайтар болсаң сабыр тұт.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды екі жағдайда да байсалды болуға үндейді. Біреуді қуантарда асықпай, орнықты әрекет…
Адам көңілден азады,
Тілден жазады.
Тілден жазады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі көңіл күйі бұзылса, мінезі де, ісі де оңай әлсірейтінін айтады. Тура…
Дәлдір тіліне сүйенеді,
Дана білігіне сүйенеді.
Дана білігіне сүйенеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның тірегі мен сүйенері оның қабілетіне қарай болатынын білдіреді. Дәлдір, яғни…
Әлі келген алып та, шалып та жығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: күші жеткен адам ірі, мықты қарсыласты да, әлсіздеу адамды да жеңе алады…
Сенім сең бұзады.
Негізгі мағынасы «Сенім сең бұзады» деген мақал адамға берілген сенімнің, яғни ишенім мен көңіл қоюдың, үлкен күш…
Ашу тасады, ақыл басады.
Негізгі мағынасы Адам ашуға ерік берсе, ол тасып, ойды тұмшалап, дұрыс шешім қабылдатпайды. Ал ақыл үстем болса, адам…
Ой ойласаң, тең ойла,
Тең ойласаң, кең ойла.
Тең ойласаң, кең ойла.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды ойланғанда әділ, салмақты және жан-жақты болуға шақырады. «Ой ойласаң, тең ойла»…
Көп қараса, жоқ табылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені қайта-қайта, мұқият қарасаң, бұрын байқалмаған дүние…
Қиял - ой қанаты,
Ой - тіл қанаты.
Ой - тіл қанаты.
Негізгі мағынасы Қиял адамның ойына серпін беріп, оны алысқа жетелейді. Ал ой сол қиялды жүйелеп, сөзге айналдырады…
Кеңесте кеңдік көп.
Негізгі мағынасы «Кеңесте кеңдік көп» деген мақал ақылдасып іс қылған жерде тарлық та, тұйықтық та болмайтынын…
Қараңғы үйде қабан күркірейді.
Негізгі мағынасы Қараңғы үйде қабан күркірейді деген мақалдың тура мағынасы жоққа жақын, өйткені қабанның «күркіреуі»…
Көз қайда түссе, көңіл сонда.
Негізгі мағынасы Көз қайда түссе, көңіл де соған ауады деген сөз. Адамның назары түскен нәрсе ойына, ықыласына, тіпті…
Данышпаннан дәмелен.
Негізгі мағынасы «Данышпаннан дәмелен» деген сөздің тура мағынасы — дана, көпті көрген, ақылы толысқан адамнан үміт…
Сабын кірді ашады,
Сабырсыз сырды ашады.
Сабырсыз сырды ашады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сабын кірді кетіріп, нәрсенің бетін тазартады. Ал астарлы мағынасы…
Оқығанды айтпа, тоқығанды айт.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білімді бос сөзбен мақтанба, қайта оны санға сіңіріп, іс жүзінде көрсет деген ойды…
Білмегенді білдірмесең, білгенің бар болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның білмейтін нәрсесін ашып айтпаса, сол білімді кісі саналады дегенді білдіреді. Яғни…
Көмекейің қышыса,
Асаудың бір жолын тап.
Асаудың бір жолын тап.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзге әуес, тілі шыдамай тұратын адамға қарата айтылады. Тура мағынасында — «сөйлегің келсе…
Өткен күн оралмас,
Кұнды сөз жоғалмас.
Кұнды сөз жоғалмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өткен уақыттың қайта келмейтінін, сондықтан әр күннің қадірін білу керек екенін аңғартады…
Шапшаң жүрсең, шаң жұқпас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тез жүрсең, жолдағы шаң киіміңе қонбайды. Астарлы мағынасы — ісіңді…
Ғасырына қарай асылы.
Негізгі мағынасы «Ғасырына қарай асылы» деген мақал әр дәуірдің өзіне сай қадірлі адамы, құндылығы, өлшемі болатынын…
Кемтар болсаң,
Жоқ нәрсе де бар болар.
Менмен болсаң,
Бар нөрсе де жоқ болар.
Жоқ нәрсе де бар болар.
Менмен болсаң,
Бар нөрсе де жоқ болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі қалпын, мінезін аса терең бағалайды. Бір жағынан, кемтар, яғни мүмкіндігі…
Арманы жоқтың пәрмені жоқ.
Негізгі мағынасы Армансыз адамның бағыты да, талпынысы да әлсіз болады. Бұл мақал тура мағынасында адамның жүрегінде…
Тіл - сезімнің, ойдың жанды көрінісі.
Негізгі мағынасы Тіл — адамның ішкі әлемін сыртқа шығаратын ең басты құрал. Адам не ойласа, не сезсе, соның бәрі сөзі…
Шапқан озар, жатқан қалар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жарыста шапқан, яғни қозғалған, талпынған адам алға шығады, ал жатқан…
Шын батыр сын үстінде танылар.
Негізгі мағынасы Шын батырдың кім екені тыныш күнде емес, қиындық пен қауіп-қатер туған кезде білінеді. Адамның нағыз…
Айтпас жерде аузыңды тый,
Қышынбас жерде қолыңды тый.
Қышынбас жерде қолыңды тый.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз сөйлемеуге, қажетсіз іске араласпауға шақырады. Тура мағынасында «айтатын жер…
Тау да шөгеді, су да солады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — биік тау да уақыт өте мүжіліп, шөге береді, мөлдір су да тартылып…
Тіліңмен жүгірме, біліміңмен жүгір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға сөзге еріп асықпа, білімге сүйеніп әрекет ет деген ой айтады. Тура мағынасында…
Ойланбай істеген іс опық жегізеді.
Негізгі мағынасы Ойланбай, асығыс жасалған іс көбіне сәтсіздікке ұшыратып, адамға өкініш әкеледі. Мақалдың тура…
Көсем - қиында, шешен - жиында.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, елге басшылық ететін көсемнің де, сөз ұстайтын шешеннің де шын…
Білім - дария көл,
Надандық - сусыз шөл.
Надандық - сусыз шөл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білімнің шексіз, терең де мол байлық екенін айтады. Дария мен көл қалай суға толы болса…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.