Тіліңмен жүгірме, біліміңмен жүгір.
«Тіліңмен жүгірме, біліміңмен жүгір.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Тілмен, сөзбен алға шықпа, біліммен алға шық. Мақтан мен бос уәде адамды алысқа апармайды, ал білім нақты нәтиже береді. Мақал көп сөйлеп, аз істейтін, «бәрін білемін» деп алдымен сөз бастайтын адамға арналған. «Жүгіру» мұнда ұмтылу, бәсекеге түсу, алға озу мағынасында: жарыста сөз емес, білім жеңеді.
Образдар мен теңеулер
Тіл мен білім қатар қойылған: тіл — сөйлеу құралы, білім — ішкі қазына. «Тілмен жүгіру» — сөзбен озуға тырысу, асығыс сөйлеу. Бәйгеде жүйрікті аяғы алға шығарады, мақалда адамның өзі жарысқа түскен жүйрік сияқты: оны сөз емес, білім озыруы тиіс. «Жүгірме — жүгір» тыйым мен бұйрық қатары мақалды өткір етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Көп сөйлеп мақтанатын, тапсырманы ойланбай-ақ «білемін» деп алатын адамға ескерту ретінде айтылады. Кеңес немесе жеңіл сын ретінде. Мысал: «Бәрін өзім жасаймын деп уәде бердің, енді үйренбей жүрсің. Тіліңмен жүгірме, біліміңмен жүгір».
Қолданылу жағдаяттары
— Жас жігіт тракторды бір сағатта жөндеймін деп мақтанады да, ештеңе шығара алмайды; механик ағай мақалды айтады.
— Сабақта сұраққа ойланбай жауап беретін балаға мұғалім мақалды айтып, алдымен ойлануды сұрайды.