«Шапқан озар, жатқан қалар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жарыста шапқан, яғни қозғалған, талпынған адам алға шығады, ал жатқан, қимылсыз қалған адам артта қалады. Астарлы мағынасы — өмірде табыс кездейсоқ келмейді, оған еңбек, әрекет, табандылық керек. Іс бастамай, қол қусырып отырған жан мақсатқа жете алмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шапқан» сөзі тек атпен шабу емес, кез келген белсенді қимылды, алға ұмтылуды білдіреді. «Жатқан» сөзі жалқаулықты, әрекетсіздікті, тоқырауды меңзейді. Халық осы екі образ арқылы өмірдің қарапайым заңын көрсеткен: қозғалыс бар жерде нәтиже бар, тоқырау бар жерде кері кету бар.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал оқуда да, жұмыста да, кәсіпте де орынды. Мысалы, емтиханға күнде дайындалып, тапсырмасын уақытында орындаған оқушы жақсы нәтиже алады, ал дайындықсыз жүрген оқушы қиналады. Яғни, өз орнын табу үшін адам үнемі ізденіп, еңбектеніп, алға ұмтылуы керек.