Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Бұрылмай жүрген бұрын барады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жолда бұрылып, кідіріп, алаңдамай жүрген адам діттеген жеріне ертерек…
Үзеңгі бауы алты қарыс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында аттың үзеңгісіне тағылатын баудың алты қарыс, яғни өте ұзын екенін…
Қимылдаған қыр асар.
Негізгі мағынасы Қимылдаған қыр асар деген мақалдың тура мағынасы — қозғалған адам қырдың, яғни биіктің үстіне шыға…
Бақа көлін аңсайды,
Бұлдырық шөлін аңсайды.
Бұлдырық шөлін аңсайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр жанның өзіне үйреншікті, қолайлы ортасын қымбат көретінін білдіреді. Бақа үшін көл…
Көңілі көкте.
Негізгі мағынасы «Көңілі көкте» деген тіркес адамның ойы асқақ, арманы биік, талабы үлкен екенін білдіреді. Тура…
Аталы сөз атан түйеге татиды.
Негізгі мағынасы Аталы сөз дегеніміз — терең ойдан туған, өмір тәжірибесіне сүйенген, салмақты да орынды айтылған сөз…
Саудагер есепке байиды.
Негізгі мағынасы «Саудагер есепке байиды» деген мақалдың тура мағынасы — саудамен айналысқан адам табысын көбейту үшін…
Шын аңшының алдына аңның өзі келер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — шын мәнінде шебер, тәжірибелі аңшы болса, аңды ұзақ қумай-ақ, ол өзі…
Жаңбыр жаумай су болған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істің себебі болмай жатып, салдары көрінгенін білдіреді. Тура мағынасында, жаңбыр…
Жүйрік аттың сауырын берік алар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік атты міну, баптау, ұзақ шабу үшін оның сауыры берік, шыдамды…
Арманмен алысқан - тарлан.
Негізгі мағынасы Арманмен алысқан тарлан деген сөз өмірде биік мақсат қойып, соған табандылықпен ұмтылған адамды…
Бір сөз
ұйықтап жатқан мың сөзді оятады.
ұйықтап жатқан мың сөзді оятады.
Негізгі мағынасы Бір орынды, дәл айтылған сөз кейде көп ойды қозғап, адамның санасын серпілтеді. Тура мағынада бұл…
Көз бен қол - көңілдің жалшысы.
Негізгі мағынасы «Көз бен қол - көңілдің жалшысы» деген мақал адамның ішкі қалауы мен ниеті ең алдымен көзі мен қолы…
Шешілмеген шиені
Тырнақ шешпес, тіл шешер.
Тырнақ шешпес, тіл шешер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: түйінделіп, шешілмей тұрған шиді тырнақпен аша алмайсың, оны тілмен, яғни…
Асыққан жетпес, бұйырған кетпес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның асығыстықпен істеген ісі көбіне нәтижелі болмайтынын білдіреді. Бір нәрсеге жедел…
Көпірде түйенің үлкені таяқ жейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көпір тар, өте қауіпті жер болғандықтан, сол арадан өтуде ірі түйе алға…
Асыққан - шайтанның ісі.
Негізгі мағынасы «Асыққан - шайтанның ісі» деген мақал адамды сабырлы болуға шақырады. Тура мағынасында, асығыстықтың…
Ақымақ бастан ақыл шықпайды,
Ақыл шықса да, мақұл шықпайды.
Ақыл шықса да, мақұл шықпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бойындағы табиғи мінез бен ақылдың бірдей қалыптаспауы туралы айтады. Тура мағынасы…
Заман ауғанда иттер қара қасқа болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — уақыт өзгергенде, бұрынғы таныс нәрсенің өзі басқаша көрінеді. Астарлы…
Көп ойласаң дана боласың,
Көп ойнасаң бала боласың.
Көп ойнасаң бала боласың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды ойлануға, салмақты болуға үндейді. Көп ойлаған кісі істің мәнін аңғарып, ұсақ-түйекке…
Ит мініп, ирек қамшылап.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — итке мініп, қисық-қыңыр қамшымен айдау сияқты орындалуы қиын, күлкілі…
Сөздің басы қатты болса, соңы тәтті.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді қалай бастау керегін ескертеді. Бастапқыда айтылған сөз қатқыл, тіпті ауырлау естілсе…
Келбеті келіскеннен кеңес сұра.
Негізгі мағынасы «Келбеті келіскеннен кеңес сұра» деген мақал сыртқы көрінісі сымбатты, жинақы адамнан ғана емес, ойы…
Таудай сөздің тарыдай түйіні бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көп сөздің бәрі бірдей терең емес екенін меңзейді. Тура мағынасында, таудай үлкен сөздің…
Қалжырағаннан былжыраған жаман.
Негізгі мағынасы «Қалжырағаннан былжыраған жаман» деген мақал адамның қатты шаршап, әлсіреп қалуы уақытша қиындық…
Таразы тура сөйлейді.
Негізгі мағынасы Таразы тура сөйлейді деген мақалдың тура мағынасы — өлшеу құралы заттың салмағын дәл көрсетеді, яғни…
Сөз жерден ауыр, күннен ыссы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің салмағы мен әсері өте күшті екенін білдіреді. Адамның айтқан бір ауыз сөзі кейде…
Біріктіріп айтса, бидікі жөн,
Құрастырып айтса, құлдікі жөн.
Құрастырып айтса, құлдікі жөн.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір ойды шашыратпай, жинақы да жүйелі айтқан сөз дұрыс деп танылатынын…
«Ә>> десе, «мә» деген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның айтқанын қайтара салатын, өз ойы мен ұстанымы жоқ, біреудің соңынан ғана ере беретін…
Терең құдықтың суы тәтті.
Негізгі мағынасы Терең құдықтың суы тәтті деген мақалдың тура мағынасы — құдық неғұрлым терең болса, оның суы көбіне…
Таутекенің тауға шықпаса, тұяғы қышиды.
Негізгі мағынасы Таутеке тауға шығып, қия-қатпарлы жерде еркін жүргенде ғана табиғатына сай тіршілік етеді. Сол сияқты…
Айтсам, тілім күйеді,
Айтпасам, ділім күйеді.
Айтпасам, ділім күйеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам ішіндегі ауыр күйді, екіұдай халді білдіреді. Бір жағынан, шындықты айтса, сөзінің…
Бай қасына көшіп бар да,
Байымасаң, маған кел.
Қу қасына көшіп бар да,
Құрымасаң, маған кел.
Байымасаң, маған кел.
Қу қасына көшіп бар да,
Құрымасаң, маған кел.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның кіммен араласса, соның ықпалына түсетінін білдіреді. Байдың қасында жүрсең, байлық…
Қотыр қолда қола сақина.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қотыр, яғни терісі зақымданған не жаралы қолға қымбат қола сақина…
Тамыздығын тапсаң, тас та жанады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — дұрыс амалын, от тұтататын тұтандырғышын тапсаң, тастай қатты нәрсенің…
Өзі келген текенің
Өзін атпа, көзін ат.
Өзін атпа, көзін ат.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өзі келіп тұрған текені атсаң да, ең алдымен көзін көздеп ат деген ой. Ал…
Айтылмаса ән емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ән айтылмаса, ол ән болып естілмейді, яғни өнер орындалмайынша…
Құс жаманы - саңғығыш,
Адам жаманы - қаңғығыш.
Адам жаманы - қаңғығыш.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман мінездің белгісін құс пен адамға салыстыра отырып түсіндіреді. Тура мағынада, саңғығыш…
Сөз - сөздің қуғыншысы.
Негізгі мағынасы «Сөз - сөздің қуғыншысы» деген мақал бір сөз екінші сөзді ілестіріп, жалғастырып әкететінін білдіреді…
Адамды заман билейді.
Негізгі мағынасы «Адамды заман билейді» деген мақал өмірде адамның мінезі, ісі, ойы көбіне өзі өмір сүріп отырған…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.