Білім - дария көл,
Надандық - сусыз шөл.

Негізгі мағынасы

Білім — шеті көрінбейтін, түбі терең дариядай көл, ал надандық — ішерге тамшы суы жоқ, тіршілігі кепкен шөл. Мақал білім мен надандықты су мен шөлдей қарама-қарсы қояды. Білім адамға тіршілік береді, шөлін қандырады, айналасын көгертеді; надандық адамды кеуіп, жүдеп, жалғыз қалуға итереді. Сонымен бірге «дария» бейнесі білімнің шегі жоқ екенін, оны түгел ішіп тауысу мүмкін еместігін меңзейді.

Образдар мен теңеулер

Су мен шөл — қазақ даласындағы өмір мен өлімнің шекарасы. Көшпелі ел көшін сулы жерге бағыттап, құдық, бұлақ, көл маңына қонған; шөлде құдықсыз адасқан жолаушы мен мал қырылуы мүмкін болған. Дария — үлкен өзен, кейде теңіз; «дария көл» — шеті көрінбейтін, мол сулы көл. Сусыз шөл — құмды, ыстық, тіршілігі сирек дала. Мақал екі бейнені қысқа екі жолға сыйғызып, «көл — шөл» ұйқасымен байлаған.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Білімнің маңызын бейнелі түрде айту керек кезде, мектеп жиынында, оқуға шақырғанда қолданылады. Үні — мадақ, өсиет. Плакатқа, кітапхана қабырғасына, сабақтың басына жазуға қолайлы. Нақты адамды «шөлсің» деп кемсіту үшін айту орынсыз. Мысалы: «Кітапханаға жиі бар, балам. Білім — дария көл, надандық — сусыз шөл».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылдың кітапханашысы жазғы оқу байқауын бастарда балаларға мақалды айтып, оны қабырғадағы плакатқа жазады.
— Шөлейт жерде құдық қазып жатқан әке ұлына судың қадірін айтады да, сол сөзін білімге ауыстырып, мақалды қосады.