Адам көңілден азады,
Тілден жазады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ішкі көңіл күйі бұзылса, мінезі де, ісі де оңай әлсірейтінін айтады. Тура мағынасында, көңілі түсіп, жабырқаған адам қателікке жиі ұрынады; астарлы мағынасында, адамды құлататын нәрсе тек сыртқы қиындық емес, ішкі күйзеліс, реніш, ашу, өкпе екенін меңзейді. Көңіл орнықпаса, ой шашырайды, тіл де тежелмей, орынсыз сөз айтуға себеп болады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «көңілден азады» деген тіркес адамның рухани әлсіреуін, жігерінің түсуін бейнелейді. Ал «тілден жазады» — сөздің кесірінен опық жеу, дауға қалу, абыройдан айырылу дегенді білдіреді. Қазақ танымында тіл — өте қуатты құрал: ол біреуді жаралайды да, жұбата да алады. Сондықтан бұл мақал көңіл мен тілдің бір-бірімен тығыз байланысты екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе әлеуметтік желіде, жұмыста не отбасы ішінде артық сөз айтпауға ескерту ретінде қолданылады. Мысалы, ашуға беріліп жазылған бір пікір адамға қызметте де, қарым-қатынаста да зиян келтіруі мүмкін. Сондықтан алдымен сабыр сақтап, көңілді орнықтырып, сосын ғана сөйлеген дұрыс.
Tilden jazady.