Білмегенді білдірмесең, білгенің бар болсын.
«Білмегенді білдірмесең, білгенің бар болсын.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Білмейтін адамға үйретпесең, білгеніңнің не пайдасы бар? Мақалдың соңғы бөлігі «бар болсын» мысқылмен айтылған: білімің бар болсын-ақ, бірақ оны ешкімге бермесең, ол сандықта жатқан, ешкім кимейтін киім секілді. Білім бөліскенде ғана мәнді, үйреткенде ғана көбейеді. Мақал білімді адамды сараңдықтан сақтандырып, ұстаздыққа, білгенін өзгеге жеткізуге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мақал «білу» түбірімен ойнайды: білмеген, білдірмесең, білгенің — бір түбірдің үш түрі. Білдіру — басқаға білгізу, үйрету, хабарлау. Бір түбірдің қайталануы ырғақ туғызады да, ой айналып келіп өзіне тірелгендей әсер береді. «Бар болсын» — қазақ сөйлеуінде көбіне мысқыл, немқұрайлы рұқсат мәнінде айтылатын тіркес: бар болсын, бізге одан не пайда. Осы мысқыл білгенін ішінде сақтаған сараң білімдінің бейнесін айқын көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Білгенін жасырып, өзгеге үйретуге сараңдық жасайтын адамға айтылады: шебер шәкіртіне әдісін көрсетпегенде, сыныптас есеп шығаруды түсіндіруден бас тартқанда. Үні — мысқыл аралас сын. Ашық ұрсу үшін емес, ұялтып ойландыру үшін айтылады. Мысалы: «Әдісіңді ешкімге көрсетпейсің. Білмегенді білдірмесең, білгенің бар болсын».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдағы шеберханада қарт ұста пышақ шыңдаудың құпиясын ешкімге айтпай жүргенде, ұлы мақалды айтып, немерелерін үйретуді өтінеді.
— Сыныпта есепті жалғыз шығарған бала досына түсіндіруден бас тартады; мұғалім мақалды еске салып, екеуін бірге отырғызады.