Ерлік, батырлық туралы 287
Батылдық туралы мақал-мәтелдер ерлік, қайсарлық пен намысты дәріптеп, қиындықта тайсалмауға үндейді.
Күнде бір мақал
«Ерлік, батырлық туралы» сияқты мақалдар күнде таңертең Telegram-да
287
Мақал-мәтел
98.7K
Қаралым
343
Орташа
Сұрыптау:
Ит - тойған жеріне,
Ер жігіт - туған жеріне.
Ер жігіт - туған жеріне.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның табиғаты мен ер жігіттің елге, жерге деген сүйіспеншілігін салыстырады. Ит тойған…
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып…
Аттан аттың несі артық?
Жүрісі мен күші артық;
Ерден ердің несі артық?
Ерлігі мен ісі артық.
Жүрісі мен күші артық;
Ерден ердің несі артық?
Ерлігі мен ісі артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жылқыны да, ер азаматты да салыстыра отырып, олардың ең басты қадірі неде екенін көрсетеді…
Ер кезегі үшке дейін.
Негізгі мағынасы «Ер кезегі үшке дейін» деген мақал ер жігіттің намысы сыналатын сәтте бірден берілмей, қарсыласуға…
Ерді намыс өлтіреді,
Қоянды қамыс өлтіреді.
Қоянды қамыс өлтіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның мінезін, абырой мен намыстың орнын айтады. «Ерді намыс өлтіреді» дегені — ер жігіт…
Қайрат деген қыран бар,
Қайғыға тізгін бермейтін.
Қайғы дейтін жылан бар,
Өзекті жағып өртейтін.
Қайғыға тізгін бермейтін.
Қайғы дейтін жылан бар,
Өзекті жағып өртейтін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қайрат пен сабырдың қаншалықты керек екенін меңзейді. Тура мағынасында қайрат — қыран…
Батыр туса - ел ырысы,
Жаңбыр жауса - жер ырысы.
Жаңбыр жауса - жер ырысы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, батыр дүниеге келсе, елге қуаныш пен қорған болады; жаңбыр жауса…
Ат басына күн туса,
Ауыздығымен су ішер.
Ер басына күн туса,
Етігімен су кешер.
Ауыздығымен су ішер.
Ер басына күн туса,
Етігімен су кешер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауыр күн, қиын жағдай келгенде адам да, ат та өз қалыпты тіршілігінен бөлек әрекет етуге…
Жүзден - жүйрік, мыңнан - тұлпар.
Негізгі мағынасы «Жүзден - жүйрік, мыңнан - тұлпар» деген мақал көптің ішінен суырылып шығатын аса қабілетті, озық…
Ер жігіт ел үшін туады, ел үшін өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер азаматтың өмірлік мақсаты жеке басының қамы емес, елдің игілігіне қызмет ету екенін…
Аққу құсқа оқ тисе,
Қанатын суға тигізбес.
Айтулы ерге оқ тисе,
Қиналғанын білдірмес.
Қанатын суға тигізбес.
Айтулы ерге оқ тисе,
Қиналғанын білдірмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер адамның қайсарлығын, намысын және төзімін сипаттайды. Аққу жараланса да, қанатын суға…
Шешінген судан тайынбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — киімін шешіп, суға түсуге бел буған адам енді суға кіруден тартынбайды…
Болат қайнауда шынығады,
Батыр майданда шынығады.
Батыр майданда шынығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам да, болат та қиындық үстінде шыңдалады деген ойды білдіреді. Тура мағынасында болат…
Азығымен жер мүсінді,
Еңбегімен ер мүсінді.
Еңбегімен ер мүсінді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жердің көркі, берекесі оның азығымен, ырыс-несібесімен көрінеді; ал ер…
Жауды күшті деме,
Ерлік етсең - жығасың.
Тауды биік деме,
Талап етсең - шығасың.
Ерлік етсең - жығасың.
Тауды биік деме,
Талап етсең - шығасың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды қорқыныштан қаймықпауға, қиындықты жеңуге шақырады. Бірінші жолда жаудың күшін асыра…
Түйе - батыр,
Шөл даладан өткенде.
Жігіт - батыр,
Еліне жау жеткенде.
Шөл даладан өткенде.
Жігіт - батыр,
Еліне жау жеткенде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал батырлықтың шын сыналатын сәті бар екенін білдіреді. Түйенің батырлығы — оның шөл даланы…
Ат жақсысын мақта,
Адам жақсысын жақта.
Адам жақсысын жақта.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі нәрсенің ең таңдаулысын қадірлеу керек екенін айтады: аттың да жүйрігін, адамның да…
Ер жігіт не көрмейді,
Ер көңіл не бермейді.
Ер көңіл не бермейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер жігіттің басынан талай сын, қиындық, ауыртпалық өтетінін білдіреді. Тура мағынасында, ер…
Ерлік білекте емес, жүректе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал нағыз ерлік адамның бұлшық ет күшімен емес, ішкі рухымен өлшенетінін білдіреді. Тура…
Байтал шауып бәйге алмас.
Негізгі мағынасы Байтал шауып бәйге алмас деген мақалдың тура мағынасы — жүйрікке жатпайтын байталдың үлкен жарыста…
Көреген басшы елді өсіреді,
Күшті майдан ерді өсіреді.
Күшті майдан ерді өсіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: елдің алға басуы да, ердің шыңдалуы да өзіне лайық орта мен жетекшіге…
Ерлік - елдің қасиеті,
Жүректілік - жігіттің қасиеті.
Жүректілік - жігіттің қасиеті.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер жігіттің ең басты қасиеттерін айтады. Біріншісі — ерлік, яғни ел үшін, ортақ мүдде үшін…
Мықты қасқыр
Тай, құнанға шабады.
Мықыр қасқыр
Қозы, лақты қағады.
Тай, құнанға шабады.
Мықыр қасқыр
Қозы, лақты қағады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, күшті қасқыр жас, ширақ малға — тай мен құнанға шабады, ал әлсіз…
Талапты ерге нұр жауар.
Негізгі мағынасы Талапты, ниеті берік, алға ұмтылған адамға жол ашылады деген сөз. Мұндағы тура мағына — еңбектеніп…
Барар жерің - Балқан тау,
Ол да біздің барған тау.
Ол да біздің барған тау.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның барар жері алыс, қиын не белгісіз болса да, ол жерге өзіміз де талай рет барып…
Алыс жол атты сынайды,
Ауыр жол ерді сынайды.
Ауыр жол ерді сынайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ұзақ сапарда аттың төзімі, күш-қуаты, жүрісінің мықтылығы сыналады. Ал…
«Жақсымын» деп мақтанба, халық айтпай, «Батырмын» деп мақтанба, барып қайтпай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды өз ісіне өзі баға беріп, орынсыз мақтанудан сақтандырады. «Жақсымын» деп айту аз…
Жеңілген күреске тоймайды.
Негізгі мағынасы Жеңілген адам күрестен бірден бас тартпайды, қайтадан күш жинап, өз қатесін түзеп, тағы да талпынады…
Отан үшін отқа түс, күймейсің.
Негізгі мағынасы «Отан үшін отқа түс, күймейсің» деген мақал адамның елі мен жері үшін қандай ауыр іс болса да…
Сұңқар қанаты ұшқанда қатаяды.
Негізгі мағынасы Сұңқардың қанаты ұшқан сайын қатаятыны сияқты, адам да әрекет етіп, еңбек етіп, тәжірибе жинаған сайын…
Ерлігі бар елге жағар.
Айласыз батыр алдырар.
Айласыз батыр алдырар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің абыройы мен қорғаны ер жігіттің ерлігіне байланысты екенін айтады. «Ерлігі бар елге…
Батыр - елдің сәулеті,
Балқұрақ - көлдің сәулеті.
Балқұрақ - көлдің сәулеті.
Негізгі мағынасы Бұл мақал батырдың ел үшін қандай қымбат екенін айтады. Тура мағынада, батыр елге көрік беретін, оны…
Батыл болсаң, батыр да боласың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бойындағы батылдық пен ерліктің тығыз байланысын білдіреді. Тура мағынада, егер адам…
Іздесең - табасың, алыссаң - аласың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені іздесең, оны табасың; ал бір іске бел шешіп кіріссең…
Нар жолында жүк қалмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: нар түйе ауыр жүк көтере алады, сондықтан ұзақ та қиын жолда да жүгін…
Ер есімі ел есінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — елге танылған ер адамның аты халық жадында ұзақ сақталады. Астарлы…
Ер бір рет өледі,
Ез мың рет өледі.
Ез мың рет өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер жігіттің намысты, батыл, қайсар болуын дәріптейді. «Ер бір рет өледі» дегені — нағыз…
Алпыс күн атан болғанша,
Алты күн бура бол.
Алты күн бура бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: түйенің атан болып, ұзақ уақыт тыныш жүргенінен гөрі, бураның аз ғана күн…
Айлалы батыр алдырмас.
Негізгі мағынасы Айлалы батыр алдырмас деген сөздің тура мағынасы — айласы бар, ақылын орнымен қолдана білетін батырды…
Тәуекелсіз іс бітпейді,
Тәуекел етпеген арықтан өтпейді.
Тәуекел етпеген арықтан өтпейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қандай да бір істі бастау үшін батыл қадам жасау керегін айтады. Тура мағынасы…
Ең көп оқылған
Ит - тойған жеріне,
Ер жігіт - туған жеріне.
Ер жігіт - туған жеріне.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның табиғаты мен ер жігіттің елге, жерге деген сүйіспеншілігін салыстырады. Ит тойған…
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып…
Аттан аттың несі артық?
Жүрісі мен күші артық;
Ерден ердің несі артық?
Ерлігі мен ісі артық.
Жүрісі мен күші артық;
Ерден ердің несі артық?
Ерлігі мен ісі артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жылқыны да, ер азаматты да салыстыра отырып, олардың ең басты қадірі неде екенін көрсетеді…
Ер кезегі үшке дейін.
Негізгі мағынасы «Ер кезегі үшке дейін» деген мақал ер жігіттің намысы сыналатын сәтте бірден берілмей, қарсыласуға…
Ерді намыс өлтіреді,
Қоянды қамыс өлтіреді.
Қоянды қамыс өлтіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның мінезін, абырой мен намыстың орнын айтады. «Ерді намыс өлтіреді» дегені — ер жігіт…
«Батылдық туралы» мақал-мәтелдер қазақтың ерлікке, намысқа, тәуекелге деген көзқарасын жинақтайды. Бұл нақыл сөздер жауынгерлік рухты ғана емес, күнделікті өмірде әділдікті қорғау, жауапкершілік алу, қорқынышты жеңу сияқты қасиеттерді де дәріптейді.
Категориядағы мақалдар жас ұрпақты қайсар болуға, қиын сәтте тайсалмай шешім қабылдауға, ел мен отбасы алдындағы парызды ұмытпауға тәрбиелейді. Батыл адамның беделі, қорқақтықтың салдары, намыс пен ар-ожданның бағасы қысқа да нұсқа сөзбен терең жеткізіледі.
Категориядағы мақалдар жас ұрпақты қайсар болуға, қиын сәтте тайсалмай шешім қабылдауға, ел мен отбасы алдындағы парызды ұмытпауға тәрбиелейді. Батыл адамның беделі, қорқақтықтың салдары, намыс пен ар-ожданның бағасы қысқа да нұсқа сөзбен терең жеткізіледі.