Ерлігі бар елге жағар.
Айласыз батыр алдырар.
«Ерлігі бар елге жағар. Айласыз батыр алдырар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ерлігі бар адамды ел жақсы көреді, оған құрмет көрсетеді. Бірақ айласыз батыр — тек күшіне сенген, ақыл мен тәсілді ескермейтін ер — жауға оңай алдырады, тұтқынға түседі не жеңіледі. Мақал ерлікті жоғары бағалайды, бірақ оның жалғыз өзі жеткіліксіз екенін ескертеді: батылдық айламен, ақылмен ұштасқанда ғана жеңіс әкеледі. Мұнда күш пен ақылдың бірлігі туралы айтылған.
Образдар мен теңеулер
«Айла» — мұнда алдау емес, соғыстағы тәсіл, амал, ақылмен табылған шешім. Ертегілер мен жырларда күші зор, бірақ аңқау батырды қу дұшпан алдап түсіретін сюжет кездеседі; жеңіс көбіне күш пен айланы қатар ұстаған ерге бұйырады. «Алдыру» — қолға түсу, жеңілу. Екі жол «жағар — алдырар» деп аяқталып, бір адамның екі жағын көрсетеді: ерлік құрметке бөлейді, айласыздық сол ерлікті жоққа шығарады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жалғыз күшіне сеніп, ойланбай іске кірісетін адамға ескерту ретінде айтады. Жаттықтырушылар, ұстаздар, үлкен ағалар жиі қолданады. Мысалы, қарсыласының тәсілін зерттемей, тек күшпен жеңем деген палуанға жаттықтырушысы: «Айласыз батыр алдырар. Алдымен ойлан», — дейді. Айланы алдау, арамдық деп түсініп, адал емес жолды ақтау үшін айтуға болмайды.
Қолданылу жағдаяттары
— Шахмат үйірмесіндегі бала ойланбай бірден шабуылға шығып, жеңіліп қалды. Ұстазы мақалды айтып, ойынды онымен бірге қайта талдады.
— Ауыл командасы күшті болса да, тактикасыз ойнап, көрші ауылға ұтылды. Трибунада отырған қарт жанкүйер: «Айласыз батыр алдырар», — деп бас шайқады.
Aılasyz batyr aldyrar.