Ерлік - елдің қасиеті,
Жүректілік - жігіттің қасиеті.

Негізгі мағынасы

Мақал екі ұғымды қатар қояды. Ерлік — бір адамның ғана емес, бүкіл елдің бойындағы қасиет: жауға төтеп берген, жерін қорғаған халықтың тарихы мен рухы. Жүректілік — жеке жігіттің қасиеті: тәуекелге бару, қауіптен қаймықпау, шешім қабылдай алу. Ойдың түйіні мынада: ел ерлігі жүректі жігіттерден құралады, ал жігіттің батылдығы елдің абыройын асырады. Бірі екіншісіз толық емес.

Образдар мен теңеулер

Мақал қатар құрылған екі тармақтан тұрады: «ерлік — ел», «жүректілік — жігіт». Ұйқас «қасиеті» деген қайталау арқылы жасалған, сол себепті оңай жатталады. «Жүрек» қазақ ұғымында тек дене мүшесі емес, батылдықтың орны: «жүрегі бар», «жүрек жұтқан» деген тіркестер осыдан шыққан. Ал «ел» сөзі бір рудан да, бір ауылдан да кең — тұтас халықты білдіреді. Сөйтіп мақал жалпы мен жекені, халық пен оның ұлын байланыстырады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақал көбіне салтанатты, мақтау сәттерде айтылады: батырларды еске алғанда, әскерге аттанған жігітті шығарып салғанда, ерлік көрсеткен адамды құрметтегенде. Үні — мақтаныш пен ризашылық. Мысалы, мектептегі Отан қорғаушылар күніне арналған кеште мұғалім: «Ерлік — елдің қасиеті, жүректілік — жігіттің қасиеті», — деп сөзін бастайды. Біреуді жүрексіз деп ұялту үшін айту орынсыз.

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылдан әскерге аттанған жігітті шығарып салуда ақсақал бата берерде осы мақалды айтып, елдің атын түсірме деп тапсырады.
— Тасқын кезінде көршісінің малын судан шығарған жас жігітке ауыл әкімі алғыс айтып, жиналғандардың алдында осы сөзбен мақтайды.
— Тарих сабағында батырлар туралы әңгімеден кейін мұғалім балаларға мақалдың екі бөлігін бөлек-бөлек түсіндіреді.