Түйе - батыр,
Шөл даладан өткенде.
Жігіт - батыр,
Еліне жау жеткенде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал батырлықтың шын сыналатын сәті бар екенін білдіреді. Түйенің батырлығы — оның шөл даланы ауырсынбай, ұзақ жолды еңсеруінде көрінсе, жігіттің батырлығы — елге қауіп төнгенде, жау келгенде байқалады. Яғни, нағыз ерлік тек сөзбен емес, қиындықта, жауапты мезетте әрекет етумен өлшенеді. Тыныш күнде бәрі жақсы көрінуі мүмкін, ал шын мінез сын сағатта ашылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы түйе — төзімнің, сабырдың, ауыр жүкті көтере алатын күштің бейнесі. Шөл дала — қиындық пен машақатты білдіреді. Ал жігіт — ел қорғайтын, намысты, қайсар азаматтың символы. «Жау жеткенде» деген тіркес қауіпті, сын сәтті көрсетіп тұр. Осы арқылы халық түйенің табиғи шыдамын ер адамның ел алдындағы міндетімен салыстырып, екеуіне де ортақ қасиет — қайсарлық екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жауапкершілік пен батылдық керек сәттерде айтылады. Мысалы, өрт шыққанда немесе біреу қиын жағдайға тап болғанда, қорқақтамай көмекке келген адамды «жігіттің ісі» деп бағалаймыз. Бұл мақал жастарды елге, айналаға пайдасы тиетін, қиындықтан тайсалмайтын азамат болуға үндейді.
Shól daladan ótkende.
Jigit - batyr,
Eline jaý jetkende.