Асыл жаныса, өтеді,
Жасық жаныса, жасиды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Асыл зат жаныған сайын өткірленіп, сапасы арта түседі; ал жасық зат жаныған сайын мүжіліп, құны кемиді. Астарлы мағынасы — жақсы адам да, берік мінез де сынақ пен еңбек үстінде шыңдалады, ал әлсіз, еріксіз адам қиындыққа төтеп бере алмай, тез жасиды. Яғни адамның шын бағасы оның өмірдегі қысымға, сынаққа, жауапкершілікке қалай төзетінімен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «асыл» — сапалы, мықты, текті нәрсенің бейнесі. «Жанысу» — қайрау, жетілдіру, шыңдау дегенді білдіреді. Ал «жасық» — бос, әлсіз, берік емес нәрсе. Бұл екі образ арқылы халық адам мінезін де салыстырады: біреуі сыннан күшейеді, біреуі сынақтан солады. Сондықтан мақал адамды төзімді, еңбекқор, қайсар болуға үндейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқу мен жұмыс, спорт, өмірлік қиындықтар кезінде жиі еске түседі. Мысалы, бір студент емтиханнан қорықпай, күнде дайындалып, қателігін түзеген сайын білімін нығайтады — ол «асыл жаныса, өтеді» дегенге сай. Ал өз кемшілігімен жұмыс істемей, сәл қиындықта-ақ мойып қалатын адам «жасық жаныса, жасиды» дегенге келеді.
Jasyq janysa, jasıdy.