Аузын ашса, көмекейі көрінеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тура мағынасында адамның аузы ашылғанда көмейі көрінетіндей ашық, мөлдір бейнені елестетеді. Астарлы мағынасы — біреудің ішкі сыры, ниеті, ойы жасырынбай, бетіне бірден білініп тұрады деген сөз. Яғни мұндай адам өтірік айтса да, қулығы да, шынайы пікірі де көзге анық байқалады. Халық мұны көбіне сөзі мен ісі қабыспайтын, ішкі ойы сыртқа шығып тұратын кісіге қатысты айтады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ауыз» пен «көмей» — адамның сыртқы бейнесі мен ішкі болмысын білдіретін образдар. «Көмейі көрінеді» деуі — жан дүниенің тасада қалмай, ашық көрініп тұруын меңзейді. Бұл теңеу адамның тұйық емес, бар сырын жасыра алмайтын мінезін өте дәл жеткізеді. Кейде ол аңғалдықты, кейде жасандылықтың ұзаққа бармайтынын танытады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал адам мінезін тез аңғаратын жағдайларда қолданылады. Мысалы, бір қызметкер өз пікірін жасыра алмай, әр жиналыста не ойлап тұрғаны бірден білініп тұрса, әріптестері: «Аузын ашса, көмекейі көрінеді» деуі мүмкін. Бұл сөз адамға шынайылық пен ұстамдылықтың қажет екенін де еске салады.