Ауызына сөз тұрмастың,
Бір жерде өзі тұрмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал аузына ие болмай, орынсыз сөйлей беретін, сөзіне тоқтамайтын адам тұрақсыз келеді дегенді білдіреді. Тура мағынасында — сөйлей алмай, аузына сөз тұрмайтындай күй емес, керісінше сөзді тыймай, ойланбай айта беретін адам туралы айтылған. Астарлы мағынасы — тілін тежей алмаған кісі бір орында да, бір пікірде де тұрмайды: ол сенімсіз, сабырсыз, мінезі орнықсыз болады. Халық мұнда сөздің де, мінездің де реті болуы керегін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Аузына сөз тұрмау» — көп сөйлеу, бөгелмей, орынсыз тіл қату белгісі. «Бір жерде өзі тұрмас» дегені — мұндай адамның тұрақсыз екенін, айтқанынан қайтып, бір байламға келе алмайтынын бейнелейді. Бұл жерде «тұру» сөзі тек дене қалпы емес, ой-пікірде берік болу мағынасын да береді. Яғни, тіл мен мінез бір-бірімен тығыз байланысты.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жиналыста немесе күнделікті әңгімеде ойланбай сөйлейтін адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір қызметкер әр отырыста өзгелердің сөзін бөліп, дәлелсіз пікір айтып, кейін өз айтқанынан өзі тайқып жүрсе, жұрт оны «аузына сөз тұрмастың, бір жерде өзі тұрмас» деп сипаттайды.
Bir jerde ózi turmas.