Аузы алты қарыс.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Аузы алты қарыс» деген мақал тура мағынасында адамның аузы өте үлкен екенін білдіргендей көрінеді. Бірақ астарлы мағынасы мүлде басқа: тым көп сөйлейтін, өсекке жақын, орынсыз сөзді көп айтатын адамды сипаттайды. Қазақ танымында ауыз — сөздің, тілдің белгісі. Сондықтан аузы «үлкен» адам сөзге де шебер емес, керісінше, өзін тежей алмайтын, артық сөйлеп қоятын кісі ретінде бағаланады. Мұнда сөздің салмағын білмеу, әдеп сақтамау сыналады.
Образдар мен теңеулер
«Алты қарыс» — қазақы өлшеммен алғанда тым ұзын, шектен шыққан деген ұғымды береді. Яғни ауыздың мұнша үлкейтілуі нақты дене мүшесін емес, адамның сөйлегіштігін әсірелеу арқылы көрсетеді. Бұл образ тыңдаушыға бірден көзге елестейтін әсер береді: аузы «үлкен» адам тоқтамай сөйлейтін, тіпті қажетсіз жерде де пікір айта беретін болып көрінеді. Мақалдың көркем күші де осында.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көп сөйлеп, құпияны сақтай алмайтын немесе әр іске пікір қоса беретін адамға айтылады. Мысалы, кеңседе біреу әріптестердің жеке әңгімесін сыртқа шығарып қойса, жұрт: «Аузы алты қарыс екен» деп сынайды. Бұл — сөзге абай болу керегін ескертетін қысқа да нұсқа тәрбие.