Қырсыз шілдеде жаурап,
Тойда аштан өледі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай бір қарағанда әсірелеу сияқты көрінгенімен, астарында адамға икемсіздік, салақтық, орынсыз қимылдың зияны айтылған. «Қырсыз шілде» — шілденің өзі ыстық мезгіл болса да, тұрлаусыз, бейберекет адамды меңзейді. Ондай адам қолайлы жерде де жолын таба алмай, берекесіз күй кешеді. Ал «тойда аштан өлу» — баршылық пен молшылықтың ішінде жүрсе де, епсіздік пен бейімсіздіктің кесірінен өз несібесін көре алмау деген мағына береді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шілде» мен «той» — өмірдің қолайлы, молшылыққа толы тұстарын бейнелейді. «Жаурау» мен «аштан өлу» — адамның ішкі дәрменсіздігі мен шаруашылыққа, тіршілікке икемсіздігін көрсететін көркем қарсы қою. Яғни мәселе сыртқы жағдайда емес, адамның өз мінезі мен қабілетінде екенін ұқтырады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, жұмысқа, оқуға не үй тірлігіне салғырт қараған адам жақсы мүмкіндікке де ілесе алмайды. Қолында бәрі бола тұра, уақытын дұрыс жоспарламаса, тапсырмасын орындамаса, нәтижесіз қалады. Сондықтан мақал адамды ұқыптылыққа, бейімделгіштікке, ептілікке шақырады.
Toıda ashtan óledi.