Құрғақ сөз бас ауыртар,
Құрғақ қасық ауыз жыртар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бос, жел сөздің пайдасыз екенін айтады. Тура мағынасында, аузы құрғақ қасық ауызды жарақаттауы мүмкін; ал астарлы мағынасында, шын ісі жоқ, іске аспайтын сөз адамды мезі етіп, көңілге салмақ түсіреді. Яғни сөздің жаны — шындық пен нақты әрекет. Тек сөйлей беріп, орындалмайтын уәде айту адамды шаршатады, сенімді азайтады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «құрғақ сөз» — мазмұнсыз, нәтижесіз сөз. Ол «бас ауыртар» деп бейнеленуі арқылы тыңдаушыға ауыр тиетінін көрсетеді. «Құрғақ қасық» — нәрсіз, пайдасыз нәрсенің белгісі. «Ауыз жыртар» деген тіркес сөздің немесе істің жайсыз, зиянды әсерін күшейтіп тұр. Халық осылайша аузы құрғақ қасықтай пайдасыз сөздің де адамға жара салатынын образбен жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінгі күні де өте орынды. Әсіресе әлеуметтік желіде уәде көп, іс аз кезде жиі қолданылады. Мысалы, бір адам үнемі «ертең бітіріп беремін» деп, бірақ жұмысты соза берсе, оған осы мақал айтылады. Ол адамды бос сөйлемей, нақты әрекет етуге шақырады. Мақалдың тәрбиесі — сөздің салмағын сезіну, артық сөйлемеу, уәдеге берік болу.
Qurǵaq qasyq aýyz jyrtar.