Қызбен алыспа, қысырақпен жарыспа
«Қызбен алыспа, қысырақпен жарыспа» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қыз баламен орынсыз дауласпа, ал қысырақпен жарысқа түспе деген ойды білдіреді. Тура мағынада айтқанда, қызбен алысу — әйелмен тартысу, күш көрсетіп керісу; қысырақпен жарысу — жүйрік, жас биемен бәйгеге түсу. Астарлы мағынасы: өзіңнен бөлек болмысы, күші, ерекшелігі бар нәрсемен салысып, бекер әуреге түспе. Кейде сөзбен, кейде іспен жеңуге тырысқанмен, одан пайда болмайды, қайта абырой кетеді. Мақал адамды сабырлы, байыпты болуға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қыз» — нәзіктік, ұяңдық, бірақ кейде тапқырлық пен өткір мінездің де белгісі. Ал «қысырақ» — ширақтық, жылдамдық, жүйріктік бейнесі. Қазақ танымында қысырақпен жарысу қиын, өйткені ол өз табиғатына сай өте епті келеді. Сондықтан бұл образдар адамға күшті де, тиянақты да қарсылас таңдаудың, орынсыз бәсекеге түспеудің мәнін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмыс, оқу, не күнделікті қарым-қатынаста орнымен қолданылады. Мысалы, бір адам тәжірибелі әріптесімен дәлелсіз таласып, уақытын жоғалтса, оған «Қызбен алыспа, қысырақпен жарыспа» деп, бос қырқыстан сақтандыруға болады. Яғни әр істің өз реті, өз шегі бар.