Құс жаманы - саңғығыш,
Адам жаманы - қаңғығыш.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жаман мінездің белгісін құс пен адамға салыстыра отырып түсіндіреді. Тура мағынада, саңғығыш құс жүрген жерін былғап, айналасын мазалайды. Астарлы мағынада, қаңғығыш адам да бір жерде тұрақтамай, берекесіз, мақсатсыз, жауапсыз өмір сүреді. Мұндай адамға ел де, сөз де, іс те сенімсіз болады. Мақалдың түйіні — адамның қадірі оның тұрақтылығында, тәртібінде, жауапкершілігінде. Бір орында еңбектеніп, елге пайдасын тигізген адам құрметке лайық, ал орынсыз қаңғыған жан өмірдің мәнін жоғалтады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «саңғығыш құс» — айналаны былғайтын, пайдасынан зияны көп бейненің символы. Ал «қаңғығыш адам» — ішкі берекесі жоқ, тұрақсыз, берік ұстанымы жоқ адамды білдіреді. Құс пен адамды қатар қою арқылы халық мінездің ұқсас жаман түрін көзге елестетіп, ойды өткір жеткізген. Бұл жерде қаңғыру тек жол жүру емес, өмірде бағытсыз, тәртіпсіз жүру деген ұғымды береді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмысында, оқуында, тұрмысында тұрақсыз, жауапсыз адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір маман үнемі бір жерден бір жерге ауысып, бастаған ісін аяқтамай, ештеңеге жауап бермесе, оны «қаңғығыш мінез» деп сынауға болады. Мақал адамды тұрақтылыққа, еңбекке және жауапкершілікке шақырады.
Adam jamany - qańǵyǵysh.