Құнтсыз кісі көсеумен қамшылар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Құнтсыз кісі өз ісіне ұқыпсыз, салақ болғандықтан, оны жөнге салу үшін мәжбүрлеу, қаталдау ескерту керек деген ой айтылады. Тура мағынасында «көсеу» — от қазбалауға арналған темір құрал, ал «қамшылау» — ұру, жеделдету. Астарлы мағынасы бойынша бұл мақал еңбектен қашатын, жауапсыз адамға жұмсақ сөздің өзі жетпей, қатаң талап пен тәртіп қажет екенін білдіреді. Яғни құнт, ыждағат, жауапкершілік болмаса, істің берекесі де болмайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «көсеу» оттың шоғын қозғап, көмескі қалған жалынды маздататын құрал ретінде алынған. Бұл — адамды қозғалысқа түсіретін, селқостықтан оятатын әрекеттің белгісі. «Қамшылау» сөзі де бейнелі: ол тек ұру емес, бір істі тездету, жөнге келтіру мағынасын береді. Демек, салғырт адамды іске келтіру үшін сыртқы ықпал, талап, тіпті қаталдық та қажет болуы мүмкін деген ой бар.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, оқушы сабағын уақытында оқымай, тапсырмасын соза берсе, ата-ана не мұғалім оны қатаңырақ тәртіпке салады. Сонда ғана ол жауапкершілікті түсініп, ұқыптылыққа үйренеді. Мақал адамды жалқаулықтан арылып, істі тиянақты орындауға шақырады.