Құрдас тапқан құл азбас,
Жолдас тапқан ұл азбас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Құрдас пен жолдастың жақсы болуы адамның мінезіне тікелей әсер етеді. Жақсы ортада жүрген адам жаман әдетке ермейді, азбайды, өз қадірін сақтайды. Мұнда тура мағынада адамға серік болатын қатарлас, дос-жаран айтылса, астарлы мағынада — тәрбие беретін, дұрыс жолға бастайтын орта меңзеледі. Яғни, адамды тәрбиелейтін тек өз ақылы емес, айналасындағы жұрттың ықпалы да зор.
Образдар мен теңеулер
«Құл» сөзі мұнда төмен, әлсіз халді білдіретін бейнелі ұғым ретінде қолданылған. Ал «азбас» — бұзылмайды, жөнінен таймайды деген мағына береді. «Ұл» — болашақ иесі, азаматтыққа бет алған жас. «Құрдас» пен «жолдас» — адамның өмірлік серігі, мінез қалыптастыратын орта. Мақалда «құл» мен «ұл» қарама-қарсы қойылып, жаман орта мен жақсы ортаның айырмасы айқын көрсетіледі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, жасөспірім телефондағы не көшедегі ортасына қарап өседі: ынталы, тәртіпті достармен араласса, өзі де ізденімпаз болады; бос сөзге, зиян әдетке үйір ортада жүрсе, теріс жолға түсуі мүмкін. Сондықтан ата-ана да, ұстаз да баланың досын, ортасын бақылап отыруы керек.
Joldas tapqan ul azbas.