Қыз бала өкпешіл болса,
Қалың малы көп болар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қыз баланың мінезіндегі өкпешілдік, ренжігіштік кейде болашақ отбасылық өмірде де өз салдарын тигізетінін ишаралайды. Тура мағынада, қыз жиі өкпелеп, қабағын тез шытса, оның қалың малы көбірек сұралады деген көне салттық түсінік бар. Астарлы мағынасы — қыздың мінезі мен тәрбиесі маңызды, сабырлы, инабатты, байсалды болу адамға да, отбасыға да абырой әкеледі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «өкпешіл» сөзі — нәзік те тез ренжитін мінездің белгісі. «Қалың малы көп болар» деген тіркес тікелей ақша туралы ғана емес, қыздың қалыңдығына қатысты сұраныс пен шарттың ауырлауын білдіретін бейнелі сөз. Яғни халық тұрмыстағы қарым-қатынасты мінезбен байланыстырып, қыз тәрбиесіне назар аудартқан.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал бұрынғы қалың мал дәстүрін тура мағынасында қолданудан гөрі, адамның мінезі қарым-қатынасқа әсер ететінін еске салу үшін айтылады. Мысалы, адам үнемі өкпелеп, ұсақ нәрсеге ренжи берсе, оның қасындағыларға да ауыр тиеді, ара-қатынас суыйды. Сондықтан бұл сөз сабырлы болуға, өз мінезін түзетуге үндейді.
Qalyń maly kóp bolar.