Емініп тапқанның,
Екі көзі шығады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал біреудің еңбексіз, жалтақтап, жалынып-жалбарынып тапқан несібесі берекелі болмайтынын меңзейді. Тура мағынасында, адам бір нәрсені адал еңбекпен емес, сұрап-міңгірлеп, қолқа салып алса, оның өтеуі ауыр болады. Астарлы мағынасы — өз күніңді өзің көрмей, өзгенің мейіріміне ғана сүйену адамды әлсіз етеді, намысын түсіреді, тіпті масылдыққа ұрындырады. Қазақ мұнда еңбек пен намысты жоғары қояды.
Образдар мен теңеулер
"Емініп" сөзі жалтақтықты, сұраншақтықты, өзіне сенімсіздікті бейнелейді. "Екі көзі шығады" деген әсірелеу арқылы мұндай істің соңы өкінішке, қор болуға апаратыны әсерлі түрде айтылған. Яғни, жалынып алған пайда көз қуантқанмен, түбі жанды қинайды деген ой бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің есебінен күн көріп, жұмыс істемей, тек көмек күтетін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, жас адам үнемі ата-анасынан ақша сұрап, өзі еңбек етпей жүрсе, үлкендер оған осы мақалмен ескерту жасайды. Бұл сөз адамды дербестікке, адал еңбекке шақырады.
Eki kózi shyǵady.