Еңбек етпесең, елге өкпелеме,
Егін екпесең, жерге өкпелеме.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өз еңбегіне өзі жауапты екенін айтады. Бірінші жолда: «Еңбек етпесең, елге өкпелеме» — яғни жалқау болып, әрекет қылмай, кейін өзгені кінәлау дұрыс емес деген ой жатыр. Екінші жолда: «Егін екпесең, жерге өкпелеме» — жерден өнім күтсең, алдымен оған дән сеуіп, баптау керегін білдіреді. Астарлы мағынасы — өмірдегі нәтиже ниетке емес, нақты іске байланысты.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ел» — айналаңдағы жұрт, қоғам; «жер» — еңбек беретін орта, тіршілік көзі. «Егін егу» — тек дән себу емес, кез келген істі бастау, тер төгу, қам жасау деген ұғым. Халық бұл арқылы «береке дайын күйде келмейді» дегенді бейнелі түрде жеткізген. Яғни адам ең алдымен өзі қимылдаса ғана, айналасынан қайыр көреді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, студент сабаққа дайындалмай, емтиханнан төмен баға алса, мұғалімді немесе оқу орнын кінәлай алмайды. Ал еңбек етіп, ізденген адам ғана нәтиже көреді. Сондықтан мақал адамды жауапкершілікке, табандылыққа және адал еңбекке шақырады.
Egin ekpeseń, jerge ókpeleme.