Ел іші тентексіз,
Мал іші індетсіз болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал елдің ішінде де, малдың арасында да мінсіз, мүлде кедергісіз жағдай болмайтынын білдіреді. Астарлы мағынасы — қай ортада болса да, тәртіпке бағынбайтын адам, мінезі шәлкес жан немесе берекені бұзатын әрекет кездесіп қалады. Яғни халық өмірінде де, шаруашылықта да қиындық пен кішкене бүліктің болуы заңды құбылыс, оған сабырмен қарап, ақылмен түзету керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ел іші» — адамдар арасындағы қоғамдық орта, ал «тентек» — тәртіпке көнбейтін, дау тудыратын адам бейнесі. «Мал іші індетсіз» дегені — төрт түліктің ішінде де ауру шығып тұратынын меңзейді. Мұндағы «індет» тек мал ауруы емес, жалпы жұртты алаңдататын келеңсіздік пен сын-тегеурінді танытады. Демек, халық өмірі де, тіршілік те табиғатынан күрделі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, үлкен ұжымда не сыныпта бәрі бірдей мінсіз болмайды: біреу тәртіп бұзады, біреу дау шығарады. Сондай кезде ашуға берілмей, мәселені ақылмен шешу қажет. Қоғамдағы ұсақ кикілжіңді де өмірдің қалыпты бөлігі деп түсініп, оны мәдени түрде реттеген дұрыс.
Mal ishi indetsiz bolmas.