Еліктің мойнын оқ кеседі,
Ердің мойнын жоқ кеседі.
«Еліктің мойнын оқ кеседі, Ердің мойнын жоқ кеседі.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі түрлі жағдайды салыстырып, адамның басындағы ең ауыр қасірет — жоқшылық екенін меңзейді. Елікке қауіп төндіретін нәрсе — оқ болса, ер азаматтың еңсесін түсіретін, өмірін күйрететін нәрсе — жоқтық, таршылық. Мұнда тура мағынада аң мен адамды салыстыру бар, ал астарлы мағынада кедейлік адамды әлсіретіп, намысын таптап, тіршілігін қиындататыны айтылады.
Образдар мен теңеулер
«Еліктің мойны» — осал, нәзік тіршілік иесін бейнелейді, ал «оқ» — сыртқы қатерді білдіреді. «Ердің мойны» — азаматтың күш-қуаты, ар-намысы, жауапкершілігі. «Жоқ» сөзі мұнда жай ғана жоқтық емес, кедейшілік, тапшылық, мүмкіндіксіздік мағынасын береді. Халық осылайша адамға ең үлкен соққы кейде жаудан емес, тұрмыстың тарлығынан келетінін бейнелеп отыр.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі заманда да өзекті. Мысалы, жұмыссыз қалған адам қарызға батып, отбасының қамын ойлап күйзеліске түсуі мүмкін. Сол себепті халық «жоқтық» адамды қажытады деп, еңбектенуге, табыс көзін табуға, үнемшіл болуға үндеген.
Erdiń moınyn joq kesedi.