Еңбек мұратқа жеткізер,
Жалқау абырой кетірер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — адам еңбек етсе, мақсатына жетеді, ал жалқау болса, қадір-қасиетін жоғалтады. Астарлы мағынасы — өмірде табыс, абырой, бедел, ырыс бәрі де тынымсыз еңбекпен келеді. Еңбек адамды шыңдап, жауапкершілікке, тәртіпке, төзімге баулиды. Ал жалқаулық адамды кейін тартып, мүмкіндігін азайтады, айналасына да жақсы әсер қалдырмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мұрат» — адамның арман еткен биік мақсаты. «Жеткізер» сөзі сол мақсатқа апаратын жолды білдіреді. «Абырой» — кісінің қоғам алдындағы сыйы, беделі. «Кетірер» дегені жалқаулықтың адамды құрметтен, сенімнен айыратындығын көрсетеді. Яғни мақал еңбек пен жалқаулықты қарама-қарсы қойып, олардың өмірдегі нәтижесін айқын салыстырады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, студент күнде дайындалып, тапсырмасын уақытында орындаса, жақсы нәтиже алады; ал сабаққа салғырт қараса, бағасы төмендеп, беделі де түседі. Сондықтан бұл сөз әр адамды әрекетке, табандылыққа шақырады.
Jalqaý abyroı ketirer.