Әркімдікі өзіне,
Ай көрінер көзіне.
«Әркімдікі өзіне, Ай көрінер көзіне.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Әр адамға өзінікі ай сияқты әдемі көрінеді. Мақал адамның өз баласын, жарын, үйін, туған жерін, қолынан шыққан ісін ерекше жақсы көретінін айтады. Бөтен көзге қарапайым нәрсе иесіне айдай сұлу, теңдессіз болып көрінеді. Бұл табиғи сезім: адам өзіне жақынды жүрегімен бағалайды. Кейде мақал өзінікін асыра мақтаған адамға жұмсақ мысқыл ретінде де айтылады.
Образдар мен теңеулер
Ай — қазақ ұғымында сұлулықтың биік өлшемі: сұлу қызды «айдай сұлу» деп теңейді. Түнде далада жол көрсететін, жарық беретін ай көшпенді үшін жақын, қымбат бейне. Мақалда «әркімдікі» мен «өзіне», «көрінер» мен «көзіне» сөздері ішкі үндестік жасап, екі жолды бір ырғаққа келтіреді. «Көрінер» етістігі маңызды: заттың ай болуы емес, ай болып көрінуі айтылады, яғни бағаны көз емес, көңіл береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды біреу өз баласын, өз туындысын не туған ауылын асыра мақтағанда түсіністікпен не жеңіл күлкімен айтады. Кейде өзінікін жақсы көрудің табиғи екенін мойындау үшін де келеді. Біреудің сүйікті нәрсесін мазақтау үшін айту орынсыз. Мысалы, көршісі баласының салған суретін мақтай бергенде, апай күліп: «Әркімдікі өзіне ай көрінер көзіне, бірақ сурет шынымен әдемі екен» деді.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдағы бәйгеде әр шопан өз тайын бірінші келеді деп таласқанда, ақсақал осы мақалды айтып, бәрін күлдірді.
— Ас үйде әр келін өз пісірген бауырсағын мақтағанда, енесі осы мақалды айтып, бәрінің бауырсағынан дәм татты.
Aı kóriner kózine.