«Әркім өз ботасын үкілейді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Әр адам өзіне ең жақын, өзіне қымбат нәрсені артық көреді, соны жақсы деп бағалайды. Бұл мақалдың тура мағынасы — ботасын үкілеу, яғни оны әсемдеп, айрықша күту. Астарлы мағынасы — адам өз баласын, өз ісін, өз ойын не өз жақынын өзгеден жоғары қоюы. Сондықтан бұл сөз біреудің өзінікін мадақтап, кемшілігін көрмей қалатын мінезін де білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бота» — жас төл ғана емес, жалпы өз перзенті, өз дүниесі, өз еңбегі деген ұғымға айналған бейне. «Үкілеу» — қадірлеу, сәндеу, ерекше ілтипат көрсету белгісі. Қазақ ұғымында үкі тағу қастерлеу мен көз тиюден сақтау мағынасын да береді. Демек, мақал өзіне тиесілі нәрсені қорғау, аялау және биік санау сезімін образ арқылы жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-ананың өз баласын жақтай беруі, не бір адамның өз жобасын асыра бағалауы сияқты жағдайларда айтылады. Мысалы, бір кісі өз баласының кемшілігін көрмей, «менің балам бәрінен мықты» деп тұрып алса, үлкендер: «Әркім өз ботасын үкілейді» деп, оның табиғи біржақтылығын еске салады. Бұл сөз адамды өзгені де әділ бағалауға шақырады.