Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
789.8K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Алтынның қолда барда қадірі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын қолда, яғни адамда бар кезде оның бағасы сезілмейді. Астарлы ма...
Көз - қорқақ, қол - батыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көз бір нәрсені қауіпті, ауыр немесе қиын деп көріп, жасқаншақтық таны...
Тақырбас тазды күндейді.
**Негізгі мағынасы** «Тақырбас тазды күндейді» деген мақал сыртқы кемшілігі бар, өзі сондай күйде тұрған адамның басқа...
Ерлік білекте емес, жүректе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал нағыз ерлік адамның бұлшық ет күшімен емес, ішкі рухымен өлшенетінін білдіреді. Тура мағы...
Аузы қисық болса да, бай баласы сөйлесін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аузы қисық, яғни сөйлеу мәнері кемшін болса да, байдың баласы сөйлесін...
Қыздың жолы жіңішке.
**Негізгі мағынасы** Қыздың жолы жіңішке деген мақал қыз балаға қатысты қоғамның талап-тілегі нәзік, жауапкершілігі жоға...
Қыздың көзі - қызылда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қыздың көзі қызыл түске, әсемдікке, сән-салтанатқа тез түседі деген ұғы...
Ас үстінен аттама,
Астан үлкен емессің.
Астан үлкен емессің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды асқа құрметпен қарауға шақырады. Тура мағынасы — дастарқан үстінен аттама, яғни та...
Қонақ қонған жеріне ауыр,
Тас түскен жеріне ауыр.
Тас түскен жеріне ауыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, қонақ түскен үйге де салмақ түседі, ал тас түскен жерге із қала...
Арық сөйлеп, семіз шық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сөзді аз, бірақ ойлы айту керек екенін меңзейді. Тура мағынасында «арық сөйлеп» д...
Арбаға тоқпақ көргенді жекпе,
Соқпақ көргенді жек.
Соқпақ көргенді жек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — арбаға тоқпақ тигенін емес, ұзақ жолдың соқпағын көргенін жек деген иш...
Ақынның тілі қылыштан өткір,
Қылдан нәзік.
Қылдан нәзік.
**Негізгі мағынасы** Ақынның сөзі жай айтылған дыбыс емес, оның әрбір ойы елді ойландырып, жүрекке тікелей әсер етеді. М...
Үш қайнаса да сорпасы қосылмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында екі нәрсенің бір қазанға да қайнаса, сорпасы араласпайтын, яғни мүлде үй...
Тәрбие - тәртіптің құлы,
Тәртіпті - елдің құлы.
Тәртіпті - елдің құлы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда тәрбиенің адамды дұрыс жолға салатыны айтылады. Тәрбиелі адам өз мінезін тежей алады, е...
Әр адамның өмірде өз орны бар.
**Негізгі мағынасы** Әр адамның өмірде өз орны бар деген сөз — әр кісінің қоғамдағы, отбасындағы, жұмыстағы, не ортадағы...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.