Асырауын тапса адам болар,
Оқуын тапса білім қонар.

Негізгі мағынасы

Адам күнкөрісін, нәпақасын тапса, ел қатарлы адам болады; оқудың жолын тапса, оған білім қонады. Мақал адамның екі қажетін қатар қояды: бірі — тән азығы, бірі — ақыл азығы. «Асырау» сөзі баланы асырап-бағу мағынасын да береді, сондықтан мақалды ата-ананың ісі туралы да түсінуге болады: баланы дұрыс асырасаң — адам, оқытсаң — білімді болады. «Тапса» сөзі әр істің өз жолы барын, оны іздеу керегін меңзейді.

Образдар мен теңеулер

«Қонар» етістігі құстың ағашқа қонғанын еске салады. Қазақта «бақ қонды», «құт қонды» дейді: білім де сырттан келіп, лайықты адамға орнығады. «Асырау» — ас, тамақ, бағып-күту сөздерімен түбірлес. Екі жол бір құрылыммен жасалған: «тапса — болар», «тапса — қонар». Шарт пен нәтиже қатар келіп, ақылдың тәртібін береді: әуелі іздеу, сосын табу.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Ата-ана, ұстаздар бала тәрбиесі туралы әңгімеде айтады: баланы тамақтандыру мен оқыту қатар жүру керек деген кеңес. Жұмыс тауып, оқуын да жалғастырған адам туралы мақтау ретінде де қолданылады. Мысал: «Ұлың жұмысқа тұрып, кешкі курсқа да жазылыпты ғой. Асырауын тапса адам болар, оқуын тапса білім қонар».

Қолданылу жағдаяттары

— Жетім баланы асырап алған отбасы оны мектепке беріп, үйірмелерге апарады; көрші әже мақалды айтып, бата береді.
— Ағаш шеберханасында шебер жас шәкірттің әрі нанын тауып, әрі үйреніп жүргенін көріп, мақалды айтады.