Ата алмаған атынан көреді,
Қайтып келіп қатынынан көреді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ашуын өзінен әлсізге немесе өзіне жақын адамға төгуін әжуалайды. Тура мағынасында — ері бір істі бітіре алмай, кінәні атына жауып, кейін үйіне келіп әйеліне реніш көрсетеді. Астарлы мағынасы — сәтсіздікке, күйзеліске төтеп бере алмайтын, ашуын дұрыс басқара алмайтын пенденің мінезі сыналады. Яғни нағыз сабырлы адам жеңілісін де, өкпесін де орынсыз жерге шығармайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ат» — адамның серігі, шаруадағы көмекші ғана емес, істің орындалуына себепші бейне. «Қатын» сөзі — отбасы ішіндегі ең жақын адамды білдіреді. Мақалдың құрылысы сәтсіздіктің ауыр салмағын және оны әлсізге аударудың әділетсіздігін көрсетеді. Сондықтан бұл жерде ат та, жар да нақты нысан емес, адамның өз мінезін танытатын образ ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал жұмыста немесе тұрмыста өз қатесін мойындамай, өзгеден көретін адамдарға айтылып жатады. Мысалы, бір қызметкер тапсырманы уақытында орындамай, кейін басқаларды кінәласа, осы мақал орынды келеді. Ол адамға жауапкершілік пен сабыр керек екенін ескертеді.
Qaıtyp kelip qatynynan kóredi.