Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Ауылдастың ауызы сасық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы ауылдас адамның кемшілігін, тұрмыстық ұсақ мінін айтып тұрғандай көрінед...
Күлшелі бала - сүйкімді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қолында күлшесі бар, яғни тәтті асы бар бала жұртқа сүйкімді көрінеді....
Аш құлақтан тыныш құлақ.
**Негізгі мағынасы** «Аш құлақтан тыныш құлақ» деген мақалдың тура мағынасы — қарны аш, жайсыз адам бір орында байыз та...
Елуде - ел ағасы.
**Негізгі мағынасы** «Елуде — ел ағасы» деген мақал адам жасы елуден асқанда ақыл-тәжірибесі толысып, сөзі өтімді, ісі...
Қырық атан ұстама,
Қырық тамыр ұста.
Қырық тамыр ұста.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қырық атан сияқты ауыр жүктемені ұстағаннан гөрі, қырық тамырды ұстап,...
Тәрбие - тәртіптің құлы,
Тәртіпті - елдің құлы.
Тәртіпті - елдің құлы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда тәрбиенің адамды дұрыс жолға салатыны айтылады. Тәрбиелі адам өз мінезін тежей алады, е...
Санасызға сан айтсаң да, опасы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы, пайымы жоқ адамға қанша рет санап, дәлелдеп айтсаң да, одан пай...
Бір қазаға екі жаза жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір адам бір қате істеп, соның салдарын тартып отырса, оған сол бір оқи...
Үш қайнаса да сорпасы қосылмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында екі нәрсенің бір қазанға да қайнаса, сорпасы араласпайтын, яғни мүлде үй...
Дос басыңа, дұшпан аяғыңа қарайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды жақыннан танып-білуге шақырады. Дос адам сенің басыңдағы, яғни беделіңе, абыройыңа...
Ақылды арын қорғайды,
Сараң малын қорғайды.
Сараң малын қорғайды.
**Негізгі мағынасы** Ақылды адам ең алдымен өз арын, намысын, адамдық қадірін сақтайды. Ол үшін ар-ұят байлықтан да жоға...
Көз мыңды көрер,
Көңіл бірді сүйер.
Көңіл бірді сүйер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның көзі көп нәрсені көріп, талай дүниені байқай алатынын, бірақ көңіл мен жүрек бір...
Жылы киім тәнді жылытар,
Жылы сөз жанды жылытар.
Жылы сөз жанды жылытар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы қажеті мен ішкі көңіл күйін салыстырады. Жылы киім адамды суықтан қорғайды...
Шығысы жаман қамысты,
Су ішінен өрт шалар.
Пейілі жаман адамды,
Түйе үстінен ит қабар.
Су ішінен өрт шалар.
Пейілі жаман адамды,
Түйе үстінен ит қабар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман пейіл мен теріс мінездің түбі жақсылыққа апармайтынын айтады. Тура мағынасында, өз...
Өзін ғана ойлаған -
Жамандықтың белгісі,
Өзгені де ойлаған -
Адамдықтың белгісі.
Жамандықтың белгісі,
Өзгені де ойлаған -
Адамдықтың белгісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі болмысын ойшылдықпен бағалайды. Тек өз пайдасын ғана көздеп, айналасындағы ж...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.