Асып қарама, басып қара.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды біреуге жоғарыдан, менсінбей қарамауға шақырады. "Асып қарама" — өзіңді биік ұстап, өзгені төмен санау деген ұғым. "Басып қара" — тура мағынасында аяқпен басу емес, астарлы түрде адамды кішірейтпей, салмақпен, байыппен қара дегені. Яғни кісіге тәкаппарлықпен емес, теңдікпен, құрметпен қарау керек. Адамның қадірі лауазымымен не сыртқы түрімен өлшенбейді, әр адамның өз орны, өз намысы бар.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы "асу" мен "басу" — мінез-құлықтың екі түрлі қалпын бейнелейтін образдар. "Асып қарау" биіктен шолу сияқты көрінгенімен, оның астарында паңдық, менсінбеу жатыр. "Басып қарау" — біреуді таптау емес, сабырмен, орнықты оймен қараудың нышаны. Халық осылайша кісілік пен кішіпейілділікті қарсы қояды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды қызметте, оқуда, әлеуметтік желіде адамдармен қарым-қатынаста қолдануға болады. Мысалы, жаңа қызметкерді тәжірибесіз деп кемсіту — "асып қарау" болады; ал оған үйретіп, тыңдап, сыйластық таныту — дұрыс мінез. Осы мақал адамға әрдайым кішіпейіл болуды еске салады.