Ұзын шапан аяғыңа оралады,
Ұзын тіл мойныңа оралады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға сөзді орынсыз созбай, ойланып сөйлеуді ескертеді. Тура мағынасында ұзын шапан жүріп-тұруға кедергі келтіріп, аяққа оралады; ал астарлы мағынада шектен шыққан көп сөз, өсек немесе орынсыз әңгіме адамның өзіне зиян келтіреді. Яғни, тілге ие болмаған кісі кейде өз сөзінің салмағын өзі тартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ұзын шапан» — артық нәрсенің, қолбайлау болатын ауыр жүктің бейнесі. Ол адамның қимылын тежейтін, аяққа оратылатын кедергі ретінде алынады. «Ұзын тіл» — көп сөйлейтін, ойсыз сөйлейтін адамның символы. «Мойынға оралу» тіркесі сөздің иесіне қайта оралып, беделіне, абыройына, тіпті өміріне кесір тигізетінін білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе әлеуметтік желіде, жұмыс орнында, не отбасылық әңгімеде өте орынды. Асығып айтылған бір ауыз сөз кейін дау-дамайға, өкпеге немесе беделдің түсуіне себеп болуы мүмкін. Мысалы, адам чатта ашумен ауыр сөз жазып жіберсе, кейін соның салдарын өзі тартады. Сондықтан қысқа да сыпайы, ойлы сөйлеу — үлкен мәдениет белгісі.
Uzyn til moınyńa oralady.