Үй менікі демеңіз,
Үй сыртында кісі бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға үйдің, жеке кеңістіктің өзі де шексіз еркіндік емес екенін ескертеді. Тура мағынасында: үйдің ішінде отырсаң да, сыртта біреу болуы мүмкін, яғни әр ісіңе куә бар. Астарлы мағынасы: адам қай жерде жүрсе де, сөзі мен ісін бақылап, әдептен аспауы керек. Өзінікін ғана дұрыс көріп, меншіктеніп, ешкімді есепке алмау — қателік. Қоғамда біреудің құқығы, пікірі, назары бар екенін ұмытпау қажет.
Образдар мен теңеулер
«Үй» — адамның өз кеңістігі, меншігі, тыныштығының символы. «Сыртында кісі бар» деген тіркес — сырт көз, қоғам, куәгер, тіпті ар-ұяттың өзі сияқты түсінік береді. Мұнда үйдің қабырғасы ғана емес, адам мінезінің шегі де меңзеледі. Яғни адам өз үйінде жүрсе де, тым еркінсіп, орынсыз сөйлемеуі, орынсыз іс істемеуі тиіс.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста, отбасында өте орынды қолданылады. Мысалы, адам үйіндегі әңгімесін көпшілік чатқа жариялап, кейін өкініп қалса, осы мақал еске түседі. Ол — «жеке ісің де жауапкершілікпен жасалсын» деген ескерту.
Úı syrtynda kisi bar.