«Үлкенге - ізет, кішіге - ақыл.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Үлкенге құрмет көрсету, кішіге жөн сілтеу — адам тәрбиесінің басты өлшемі. Бұл мақалдың тура мағынасы: жасы үлкен кісіге сый-құрмет таныту, ал жасы кішіге ақыл айтып, дұрыс жол көрсету. Астарлы мағынасы: қоғамдағы тәртіп пен сыйластық осы екі қасиетке сүйенеді. Үлкенді сыйлаған адам — әдепті, ал кішіге ақыл айтқан адам — қамқор әрі жауапты кісі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «үлкен» сөзі тек жас жағынан үлкенді ғана емес, өмір көрген, тәжірибесі мол адамды да білдіреді. «Ізет» — иіліп сәлем беру, сөзін бөлмеу, қадір тұту сияқты ізгі мінездің белгісі. «Кішіге ақыл» дегені — жас буынға бағыт-бағдар беру, теріс қадамнан сақтандыру. Мұнда ұрпақ сабақтастығы мен тәлім-тәрбиенің көрінісі бар.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де отбасында, мектепте, жұмыста өте орынды қолданылады. Мысалы, оқушы мұғалімін сыйлап, кішілерге көмектессе, сыныпта татулық пен тәртіп орнайды. Сол сияқты үйде ата-әже немерелерінен ізет көріп, үлкендер өз кезегінде кішілерге ақыл айтса, отбасы берекелі болады.