Үйрене алмаған ұстазынан көреді.
«Үйрене алмаған ұстазынан көреді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Үйрене алмаған шәкірт кінәні өзінен емес, ұстазынан іздейді. Мақал адамның өз жалқаулығын, ынтасыздығын басқаға аударатын әдетін әшкерелейді. Ұстаздың да жауапкершілігі бар екені рас, бірақ мақалдың өткірі — оқымаған адамның «маған дұрыс үйретпеді» деген сылтауында. «Көреді» мұнда «кінәлайды, айып етеді» деген мағынада: «өзінен көрмей, өзгеден көреді».
Образдар мен теңеулер
«Біреуден көру» тіркесі қазақ тілінде «кінәні біреуге арту» деген мағына береді. Ұстаз бен шәкірт қарым-қатынасы қазақ мәдениетінде құрметті байланыс, ұстаз әке орнында саналған. Сондықтан шәкірттің ұстазды кінәлауы әдептен тыс қылық ретінде бейнеленеді. Мақал бір ғана сөйлемде сылтау іздеген адамның психологиясын дәл суреттейді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Өз кемшілігін мойындамай, ұстазды, жаттықтырушыны, шеберді кінәлаған адамға айтылады. Мысқыл не сабырлы ескерту ретінде. Шын мәнінде нашар ұстазды ақтау үшін айту орынсыз. Мысал: «Бапкер жаман дейсің, ал жаттығуға аптасына бір-ақ рет келесің ғой. Үйрене алмаған ұстазынан көреді».
Қолданылу жағдаяттары
— Ұстаханада шәкірт пышақтың сабын бүлдіріп, «ұстаз дұрыс көрсетпеді» дейді; шебер мақалды айтып, қайта істетеді.
— Ата-ана жиналысында әке ұлының төмен бағасы үшін мұғалімді кінәлай бастағанда, қасындағы әйелі мақалды ақырын айтады.