Өтірікшінің сөзі өрге баспас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Өтірік айтқан адамның сөзіне жұрт сенбейді, сондықтан оның ісі де, ойы да алға баспайды. Мақалдың тура мағынасы — жалған сөздің қадірі жоқ, өтірікпен мақсатқа жету қиын. Астарлы мағынасы — адалдық пен шындық адамның абыройын арттырады, ал өтірік сенімнен айырады. Бір рет алдаған адамға кейін көпшілік күмәнмен қарайды, сондықтан оның сөзі өткір де, өтімді де болмайды.
Образдар мен теңеулер
«Өрге басу» — жоғары көтерілу, табысқа жету, бедел жинау дегенді білдіреді. Мұнда өмір жолы тау басына шығумен салыстырылған: шындық адамды биікке жетелесе, өтірік төмен тартады. «Сөз» тек тілмен айтылған дыбыс емес, адамның мінезі мен болмысының айнасы ретінде алынған. Демек, сөздің тазалығы — кісінің тазалығы.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өте орынды. Мысалы, бір қызметкер есепті қолдан бұрмалап, басшысына жалған ақпарат берсе, біраз уақыттан соң шындығы ашылып, оған ешкім сенбей қалады. Ал шын сөйлеп, жауапкершілік танытқан адам ұжымда сый-құрметке ие болады. Сондықтан бұл мақал адамдарды адал болуға, сенімді сақтауға шақырады.