Таздың басынан емге бит таппассың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: таз адамның басынан ем ретінде бит табу мүмкін емес. Астарлы мағынасы: жоқ жерден пайда, жөнсіз үміт, орынсыз талап күту бекер. Яғни бір нәрсенің табиғаты не күйі қандай болса, одан керісінше нәтиже іздеу қате. Мақал адамды шындықты дұрыс бағалап, бос қиялға ермеуге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «таздың басы» — мүлде бит болмайтын, таза нәрсенің бейнесі. Ал «емге бит табу» — қисынсыз әрекетті, пайдасыз ізденісті білдіреді. Халық мұнда әдейі шұрайлы, күлкілі образ қолданған: бір жағынан шындықты ашық айтады, екінші жағынан орынсыз талаптың мәнсіздігін өткір жеткізеді. Образдың күші — ойды бірден түсіндіруінде.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қолда жоқтан пайда күткенде, негізсіз уәде еткенде айтылады. Мысалы, біреу дайын емес жобадан бірден үлкен табыс күтсе, тәжірибелі адам: «Таздың басынан емге бит таппассың» деп, шынайы есеппен әрекет ету керек екенін ескертеді. Бұл сөз бүгін де ақылға келіп, бос әуреден сақтандырады.