Таз басқа қайызғақ тұрмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — шашы жоқ, таз адамның басында қайызғақ тұрмайды. Астарлы мағынасы — адамда жоқ нәрсеге байланысты әңгіме айту, орынсыз кінә тағу, негізсіз күдік салу дұрыс емес. Яғни біреудің бойында, қолында, жағдайында жоқ нәрсені талап ету немесе соны бар сияқты сөз ету — бекер.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "таз бас" — мүлде шашы жоқ, сондықтан қайызғақ шығатын жері жоқ адамның бейнесі. "Қайызғақ" — ұсақ, байқалмайтын нәрсенің символы. Халық осы қарапайым образ арқылы "болмайтынды айтпа, жоқты іздеме" деген ойды жеткізген. Мақалдың әсері оның қысқалығында: адам шындықты көріп, барды бар, жоқты жоқ деп тануы керек екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе дәлелсіз сын айтылғанда қолданылады. Мысалы, бір қызметкерге орындалмаған істі жапсыра салса, әріптестері: "Таз басқа қайызғақ тұрмайды" деп, жалған кінәні қабылдамайтынын білдіруі мүмкін. Мұнда ой — айып тағар алдында нақты дәлел керек, ал болмаған нәрсені болғандай көрсету әділетсіз.