Таздың шашы өспес,
Айдапсалдың малы өспес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы қарапайым: таз адамның шашы өспейтіні сияқты, «айдапсал» деген, яғни қолымен іс қылмай, сенделіп жүретін, берекесіз адамның малы да көбеймейді. Астарлы мағынасы — еңбек етпей, ұқыптылық пен тәртіпсіз жүріп, байлық та, ырыс та, табыс та артпайды. Қазақ мұнда жалқаулық пен салғырттықтың нәтижесіз екенін әжуалап айтады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «таздың шашы» — табиғи түрде өспейтін, өзгермейтін нәрсенің бейнесі. Ал «айдапсалдың малы» — шаруаны дұрыс жүргізбейтін, істі біреуге ысыра салатын адамның ырысы азаятынын білдіретін образ. Яғни шаштың өспеуі мен малдың өспеуі арқылы себеп пен салдардың байланысы берілген: қалай болса солай өмір сүрсең, нәтиже де болмайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқуда да, жұмыста да өте орынды. Мысалы, бір адам тапсырманы кейінге қалдырып, жоспарсыз жүрсе, оның кәсіби дамуы тежеледі. Дәл сол сияқты, үй шаруасын да, қаржысын да реттемеген кісі берекеге жете алмайды. Сондықтан мақал еңбектену, тәртіп сақтау, жауапкершілікпен әрекет ету керегін ескертеді.
Aıdapsaldyń maly óspes.