Таздан жарғақ бас туады,
Кедейден мал бақпас туады,
Шабаннан желмес туады,
Сараңнан бермес туады.

Негізгі мағынасы
Бұл мақал-мәтел адам мінезі мен тектің, тәрбиенің әсерін астарлап көрсетеді. Тура мағынасында әр адам өз бойындағы табиғи ерекшелігіне сай келеді деген ой айтылғандай көрінеді. Ал астарлы мағынасы — кейбір қасиеттер ұрпақтан ұрпаққа не отбасылық орта арқылы берілетінін, сондай-ақ адамның пейілі мен мінезі ісінен танылатынын білдіреді. Мұнда «жарғақ бас», «мал бақпас», «желмес», «бермес» деген сөздер кемшілік емес, мінездің, икемнің және дағдының бейнесі ретінде алынған.

Образдар мен теңеулер
«Таз», «кедей», «шабан», «сараң» сөздері нақты адамдарды кемсіту үшін емес, белгілі бір мінез түрлерін жинақтап көрсету үшін қолданылған. «Жарғақ бас» — жұтаң, жұқалтаң бейне; «мал бақпас» — еңбекке бейімсіздік; «желмес» — баяулық, қимылсыздық; «бермес» — сараңдық, қолы ашық еместік мағынасын береді. Халық бұл арқылы адам болмысының ішкі қасиетін қысқа да нұсқа бейнелеп отыр.

Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды сыртқы тұрпатына емес, мінезі мен ісіне қарап тану керек екенін еске салады. Мысалы, бір үйде өскен екі баланың бірі жомарт, бірі сараң болып шығуы мүмкін; мұнда тәрбие мен орта ықпалы да көрінеді. Сондықтан мақалды біреуді мінеу үшін емес, мінездің қалыптасуына көңіл бөлу керегін ұқтыру үшін қолданады.