Әзіл туралы 63
Әзіл туралы мақал-мәтелдер күлкінің қуатын, тапқыр сөздің мәнін және орынды қалжыңның тәрбиесін танытады.
63
Мақал-мәтел
23.1K
Қаралым
366
Орташа
Сұрыптау:
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жақсы…
Айдағаны - бес ешкі,
ЬІсқырығы жер жарады.
ЬІсқырығы жер жарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ісі мен сөзіне сай келмейтінін әжуалайды. Тура мағынада: айдап жүргені бар болғаны…
Бит қабығынан биялай тоқыған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің мүлде қисынсыз, қолданысқа жарамсыз екенін білдіреді. Тура мағынасында «биттің…
Мақтаған қыз тойда осырар.
Негізгі мағынасы Мақал адамның шектен тыс мақтауға еріп, орынсыз лепірмеуін ескертеді. Тура мағынада: тойдағы…
Отырса опақ, тұрса сопақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырт көзге қораш, кібіртіктеп, икемсіз көрінетін адамды сипаттайды. «Отырса опақ, тұрса…
Мойны ырғайдай, биті торғайдай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай әдемі көрінгенмен, іші мазасыз, күйбең тірлікке толы адамды кекесінмен сипаттайды…
«Бояушы, бояушы» дегенге сақалын бояйды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға сыртқы жұрттың сөзіне соқыр еріп, орынсыз еліктей берудің зиянын айтады. Біреу…
Әзілің жарасса, атаңмен ойна.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — егер қалжыңың орынды болып, сөзің көңілге тимесе, тіпті атаңмен де еркін…
Шошқа тағаладың ба?
Негізгі мағынасы «Шошқа тағаладың ба?» деген сөз тура мағынасында біреуге шошқаны тағау, яғни орынсыз, қисынсыз істі…
Аузында әзілі жоқтың,
Қолында шоқпары болар.
Қолында шоқпары болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезіндегі бір тепе-теңдікті ескертеді: ауызда әзіл, сөзге жеңілдік, орнымен қалжың…
Жерден жеті қоян тапқандай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсеге орынсыз асығып, өте қуанып, тіпті таңғалған күйді білдіреді. Тура мағынасында…
Кімді айтсаң, сол келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің атын аузыңа алсаң, сол адам аяқ астынан келіп қалады дегендей…
Әзіл түбі - зіл.
Негізгі мағынасы «Әзіл түбі - зіл» деген мақал сырттай қалжың, жеңіл сөз болып көрінген нәрсенің астарында ауыр реніш…
Әзіл сөз әзіл емес, құрған тұзақ,
Тұзаққа түскен соң кетпейді ұзап.
Тұзаққа түскен соң кетпейді ұзап.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әзілдің сырттай жеңіл көрінгенімен, оның астарында ойлы, өткір, кейде сынайтын күш жататынын…
Өңгесі жоқ көңгесі,
Өлең айтар жеңгесі.
Өлең айтар жеңгесі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үйдің іші жұпыны, өзгеше сәні жоқ болса да, жеңгесі өлең айтып, көңіл…
Басынан Күн, аяғынан Ай туған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды аса көрікті, айрықша ажарлы, нұрлы етіп сипаттайды. Тура мағынасында басынан күн…
Әр әзілде бір мысқал шындық бар.
Негізгі мағынасы Әр әзілдің түбінде аз да болса шындық жатады. Адамдар кейде қалжыңды жеңіл сөз деп қабылдайды, бірақ…
Үндемесең, құдаша, үнің өшсін,
Өткір қайшы сумаңдап тіліңді кессін.
Өткір қайшы сумаңдап тіліңді кессін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әзіл мен мысқылға құрылған. Тура мағынасында біреудің артық сөйлегенін, орынсыз тіл қатқанын…
Алжыған төбет айға қарап үреді.
Негізгі мағынасы Алжыған төбет айға қарап үреді деген мақал сырт көзге пайдасыз, мәнсіз әрекетті әжуалайды. Мұнда тура…
Әйелдің қары,
Еркектің қоры күлегеш.
Еркектің қоры күлегеш.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: әйелдің де, еркектің де қоры, яғни сүйенері мен сәні — күлегеш…
Әзіл түбі - апат.
Негізгі мағынасы «Әзіл түбі - апат» деген мақал орынсыз, шектен шыққан, не біреудің намысына тиетін қалжыңның соңы…
Айды аспанға бір шығарды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір адамның не бір істің шамасынан тыс әсіреленіп, орынсыз мақталғанын білдіреді. Тура…
Әзіл - әзәзілден, қалжың - шайтаннан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әзіл мен қалжыңның шегі болатынын ескертеді. Тура мағынасында, жеңіл күлкілі сөз бен ойнақы…
Орынды мысқыл оқтан да өткір.
Негізгі мағынасы Орынды мысқыл — дәл жерінде, ойланып айтылған әжуа мен кекесін. Мақалдың тура мағынасы бойынша, мұндай…
Қалған көлге бақа айғыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көлдің жағасында жүрген бақаны айғырға теңеу. Астарлы мағынасы — шын…
Біз де қатын болармыз,
Қапқа тары салармыз.
Қапқа тары салармыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әзіл аралас астарлы сөз. Тура мағынасында «біз де әйел болармыз, қапқа тары салармыз»…
Әзілдің алысқа бармағаны абзал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал орнымен айтылған әзілдің өзі жақсы болғанымен, оның шегі болуы керек екенін білдіреді. Әзіл…
Есекке үкі таққандай,
Итке жабу жапқандай.
Итке жабу жапқандай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы сән мен жасанды беделдің орынсыз екенін білдіреді. Есекке үкі тақса да, ол бәрібір…
Гүлсіз болса, жер мұңды,
Күлкісіз болса, ел мұңды.
Күлкісіз болса, ел мұңды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жерге гүл біткенде ол көркейіп, жайнап шығады; ал гүл болмаса, өңі солғын…
Ала қалжың, ақтай күлкі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай әзіл мен күлкінің екі түрлі сипатын аңғартады: біреуі алдамшы, көлденең қалжыңға…
Ойнаса да, ойындағысын айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның көңілі көтеріліп, еркінсіп, ойын-күлкі үстінде де шын ішкі ойын білдіріп қоятынын…
Ойдағы таз аз ба еді,
Қырдағы тазды мұнда әкеп?
Қырдағы тазды мұнда әкеп?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ойдағы таз аз сияқты еді, соның үстіне қырдағы тазды да осында әкелгендей…
Әзілде кек жоқ,
Күлкіде шек жоқ.
Күлкіде шек жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әзіл мен күлкінің табиғаты кең, еркін болатынын білдіреді. Адам арасында айтылған қалжыңның…
Байға жалтақ, батырға қошемет көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бай адамға жұрттың көзі түсіп, оған жағуға, сөзін өткізуге тырысатындар…
Түймең түссе, түйедей әзіл айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам кейде болмашы нәрсеге шамадан тыс жауап беретінін, ұсақ мәселені үлкейтіп, орынсыз…
Екі иығына екі үкі, басына бір үкі қадаған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы көрінісі ерекше, сән-салтанаты көп адамды суреттейді. Тура мағынасында адамның екі…
Күнің тұман болсын,
Ауруың тұмау болсын.
Ауруың тұмау болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреуге шын жамандық тілемей, зияны аз, жеңіл қиындық тілеп тұрған ишаралы сөз. Тура…
Есек құлағының ұзындығына мақтанар,
Есалаң жүзінің қызылдығына мақтанар.
Есалаң жүзінің қызылдығына мақтанар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өзінде шын мәнді артықшылық болмаса да, пайдасыз немесе ұсақ нәрсеге мақтанып, өзін…
Көже, көже, көзіңе айтайын,
Сорпадан садаға кет.
Сорпадан садаға кет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай ас туралы айтылғандай көрінгенімен, астарында: «қажетіңді, ыңғайыңды, өз пайдаңды…
Қомдығы жоқ, өркеші жоқ,
Нар болғаннан без.
Тақымында тайы жоқ,
Сал болғаннан без.
Жасы жетпей,
Шал болғаннан без.
Нар болғаннан без.
Тақымында тайы жоқ,
Сал болғаннан без.
Жасы жетпей,
Шал болғаннан без.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жасандылықтан, табиғи болмысы жоқ жалған «үлкенсінуден» сақтандырады. Түйеге қом, өркеш…
Ең көп оқылған
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жақсы…
Айдағаны - бес ешкі,
ЬІсқырығы жер жарады.
ЬІсқырығы жер жарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ісі мен сөзіне сай келмейтінін әжуалайды. Тура мағынада: айдап жүргені бар болғаны…
Бит қабығынан биялай тоқыған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің мүлде қисынсыз, қолданысқа жарамсыз екенін білдіреді. Тура мағынасында «биттің…
Мақтаған қыз тойда осырар.
Негізгі мағынасы Мақал адамның шектен тыс мақтауға еріп, орынсыз лепірмеуін ескертеді. Тура мағынада: тойдағы…
Отырса опақ, тұрса сопақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырт көзге қораш, кібіртіктеп, икемсіз көрінетін адамды сипаттайды. «Отырса опақ, тұрса…
«Әзіл туралы» мақал-мәтелдер қазақтың күлкі мен қалжыңға қатысты өмірлік тәжірибесін жинақтайды. Бұл нақылдар орынды әзілдің көңіл көтеріп қана қоймай, адамды жақындастырып, сөз мәдениетін қалыптастыратынын меңзейді.
Категорияда тапқырлық, сын-әжуа, мысқыл мен шымшыма сөздің шегі, қалжыңның әдебі сияқты тақырыптар көрініс табады. Әзілдің жарасымдысы жанды жадыратса, орынсыз күлкі мен ауыр сөздің көңілге қаяу түсіретінін де ескертеді.
Осындай мақал-мәтелдер күнделікті қарым-қатынаста дұрыс сөйлеуге, ренжітпей әзіл айтуға, әзілді түсіне білуге үйретеді. Әзіл арқылы ақыл айту, шындықты жұмсартып жеткізу секілді дәстүрлі шешендік ойлау да осы топтамада айқындалады.
Категорияда тапқырлық, сын-әжуа, мысқыл мен шымшыма сөздің шегі, қалжыңның әдебі сияқты тақырыптар көрініс табады. Әзілдің жарасымдысы жанды жадыратса, орынсыз күлкі мен ауыр сөздің көңілге қаяу түсіретінін де ескертеді.
Осындай мақал-мәтелдер күнделікті қарым-қатынаста дұрыс сөйлеуге, ренжітпей әзіл айтуға, әзілді түсіне білуге үйретеді. Әзіл арқылы ақыл айту, шындықты жұмсартып жеткізу секілді дәстүрлі шешендік ойлау да осы топтамада айқындалады.