Әзіл туралы 63
Әзіл туралы мақал-мәтелдер күлкінің қуатын, тапқыр сөздің мәнін және орынды қалжыңның тәрбиесін танытады.
63
Мақал-мәтел
23.1K
Қаралым
366
Орташа
Сұрыптау:
Иттің бажасы көп, құдасы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — иттің айналасында жүргені көп болғанымен, оның «құдасы» болмайды. Астарлы…
Ұялмаған өлеңші болады.
Негізгі мағынасы «Ұялмаған өлеңші болады» деген мақалдың тура мағынасы — ұялмай, тайсалмай сөйлеген адам өлең айтып…
Көңіл - ашылған нұр,
Күлкі - ашылған гүл.
Күлкі - ашылған гүл.
Негізгі мағынасы Көңіл ашық, адам жүзінен жылылық пен шаттық көрініп тұрса, ол айналасына да қуат береді. Мақал тура…
Өз елінде сызу сызбаған,
Кісі елінде нақыш салыпты.
Кісі елінде нақыш салыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өз жерінде, өз елінде ештеңе өндіре алмай, қабілетін көрсете алмаған адамның бөгде ортада…
Жапалақ мақтанса,
«Жерден қоян алдым» дер.
Жаман мақтанса,
«Жақсының жағасынан алдым» дер.
«Жерден қоян алдым» дер.
Жаман мақтанса,
«Жақсының жағасынан алдым» дер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал менменсінудің, орынсыз мақтанудың адамды шындықты бұрмалауға дейін апаратынын білдіреді…
Меккеден тас көтеріп келгендей.
Негізгі мағынасы «Меккеден тас көтеріп келгендей» деген мақал бір істі орынсыз асыра мақтау, өзін ерекше еңбек…
Сиырдың жорғасы секілденіп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің табиғатына сай келмейтін, үйлеспейтін әрекетті әжуалап айтады. Тура мағынасында…
Ойын түбі - от,
Ой түбі - алтын.
Ой түбі - алтын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: орынсыз, шектен шыққан ойын-сауық ақырында «от» сияқты күйдіріп, зиян…
Жаның шығып бара ма,
Жаңа келді Тұржағун.
Жаңа келді Тұржағун.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсеге шектен тыс уайымдап, асығып, сасқалақтаған адамға айтылатын мысқыл сөз. Тура…
Орыстың ойыны жаман,
Шошқаның мойыны жаман.
Шошқаның мойыны жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда біреудің «ойыны» мен «мойыны» туралы айтқандай көрінгенімен, астарында…
Екі әйелдің басы қосылса,
Үшінші әйелдің соры.
Үшінші әйелдің соры.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — екі әйел бір жерге жиналса, артынан үшінші әйелге ауыр сөз, өсек не қысым…
Арсыз бен санасыз күлкішіл.
Негізгі мағынасы Арсыз бен санасыз адам көбіне орынсыз күліп, әр нәрсеге жеңіл қарайды. Мұнда мақал тура мағынада «көп…
Ұзақтай шулайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырт көзге көп сөйлеп, қатты даурығып, мәнді іс тындыра алмайтын адамға қатысты айтылады…
Ойын сөзге шын жауап.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ойын ретінде айтылған сөзге де лайықты, шын да нақты жауап беру керек…
Сәлдесіне шоқ түскен молдадай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: молданың сәлдесіне шоқ түсіп, от тиіп күйіп қалғандай күйді бейнелейді…
Бос сөз тындағанша,
Енем баласының қойнына барып жатпаймын ба?!
Енем баласының қойнына барып жатпаймын ба?!
Негізгі мағынасы Бұл мақал артық, пайдасыз сөзге ермеуді, бос дауға уақыт жоғалтпауды меңзейді. Адамға шын қажет нәрсе…
Дүрмек бар жерде даңғой бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көпшілік жиналған, қызық қуған жерде өзін көрсеткісі келетін, артық сөйлеп, дарақыланатын…
Ұялы күшіктей.
Негізгі мағынасы «Ұялы күшіктей» деген тіркес мінезі жасқаншақ, именшек, көптің алдында қысылып-қымтырылып тұратын…
Оңқа ойын бұзар,
Тентек тойын бұзар.
Тентек тойын бұзар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ойын-сауық та, той-думан да дұрыс адамсыз бұзылады деген ой. Астарлы…
Қорыққан ит үш күн үреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қорыққан ит қауіп сезгенде көп үреді, бірақ оның әрекеті ұзаққа…
Қатын мұндай көп болмас,
Қарта мұндай боқ болмас.
Қарта мұндай боқ болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ескі тұрмысқа тән әзіл-сықақ, ащы мысқыл арқылы айтылған. Тура мағынасында бір нәрсенің тым…
Әзілде кек жоқ, өсекте шек жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әзілдің жөні бар, ал өсектің соңы жоқ екенін білдіреді. Тура мағынасында: қалжыңда біреуге…
Көпке күлкі керек,
Тазыға түлкі керек.
Тазыға түлкі керек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көп адамға күлкі, қызық керек, ал тазымен аң аулау үшін түлкі керек деген…
Ең көп оқылған
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жақсы…
Айдағаны - бес ешкі,
ЬІсқырығы жер жарады.
ЬІсқырығы жер жарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ісі мен сөзіне сай келмейтінін әжуалайды. Тура мағынада: айдап жүргені бар болғаны…
Бит қабығынан биялай тоқыған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің мүлде қисынсыз, қолданысқа жарамсыз екенін білдіреді. Тура мағынасында «биттің…
Мақтаған қыз тойда осырар.
Негізгі мағынасы Мақал адамның шектен тыс мақтауға еріп, орынсыз лепірмеуін ескертеді. Тура мағынада: тойдағы…
Отырса опақ, тұрса сопақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырт көзге қораш, кібіртіктеп, икемсіз көрінетін адамды сипаттайды. «Отырса опақ, тұрса…
«Әзіл туралы» мақал-мәтелдер қазақтың күлкі мен қалжыңға қатысты өмірлік тәжірибесін жинақтайды. Бұл нақылдар орынды әзілдің көңіл көтеріп қана қоймай, адамды жақындастырып, сөз мәдениетін қалыптастыратынын меңзейді.
Категорияда тапқырлық, сын-әжуа, мысқыл мен шымшыма сөздің шегі, қалжыңның әдебі сияқты тақырыптар көрініс табады. Әзілдің жарасымдысы жанды жадыратса, орынсыз күлкі мен ауыр сөздің көңілге қаяу түсіретінін де ескертеді.
Осындай мақал-мәтелдер күнделікті қарым-қатынаста дұрыс сөйлеуге, ренжітпей әзіл айтуға, әзілді түсіне білуге үйретеді. Әзіл арқылы ақыл айту, шындықты жұмсартып жеткізу секілді дәстүрлі шешендік ойлау да осы топтамада айқындалады.
Категорияда тапқырлық, сын-әжуа, мысқыл мен шымшыма сөздің шегі, қалжыңның әдебі сияқты тақырыптар көрініс табады. Әзілдің жарасымдысы жанды жадыратса, орынсыз күлкі мен ауыр сөздің көңілге қаяу түсіретінін де ескертеді.
Осындай мақал-мәтелдер күнделікті қарым-қатынаста дұрыс сөйлеуге, ренжітпей әзіл айтуға, әзілді түсіне білуге үйретеді. Әзіл арқылы ақыл айту, шындықты жұмсартып жеткізу секілді дәстүрлі шешендік ойлау да осы топтамада айқындалады.