Әзіл туралы 63
Әзіл туралы мақал-мәтелдер күлкінің қуатын, тапқыр сөздің мәнін және орынды қалжыңның тәрбиесін танытады.
63
Мақал-мәтел
16.7K
Қаралым
265
Орташа
Сұрыптау:
Басынан Күн, аяғынан Ай туған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды аса көрікті, айрықша ажарлы, нұрлы етіп сипаттайды. Тура мағынасында басынан күн,...
Әр әзілде бір мысқал шындық бар.
**Негізгі мағынасы** Әр әзілдің түбінде аз да болса шындық жатады. Адамдар кейде қалжыңды жеңіл сөз деп қабылдайды, біра...
Үндемесең, құдаша, үнің өшсін,
Өткір қайшы сумаңдап тіліңді кессін.
Өткір қайшы сумаңдап тіліңді кессін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әзіл мен мысқылға құрылған. Тура мағынасында біреудің артық сөйлегенін, орынсыз тіл қатқа...
Әзіл түбі - апат.
**Негізгі мағынасы** «Әзіл түбі - апат» деген мақал орынсыз, шектен шыққан, не біреудің намысына тиетін қалжыңның соңы...
Орынды мысқыл оқтан да өткір.
**Негізгі мағынасы** Орынды мысқыл — дәл жерінде, ойланып айтылған әжуа мен кекесін. Мақалдың тура мағынасы бойынша, мұн...
Алжыған төбет айға қарап үреді.
**Негізгі мағынасы** Алжыған төбет айға қарап үреді деген мақал сырт көзге пайдасыз, мәнсіз әрекетті әжуалайды. Мұнда ту...
Айды аспанға бір шығарды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір адамның не бір істің шамасынан тыс әсіреленіп, орынсыз мақталғанын білдіреді. Тура ма...
Біз де қатын болармыз,
Қапқа тары салармыз.
Қапқа тары салармыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әзіл аралас астарлы сөз. Тура мағынасында «біз де әйел болармыз, қапқа тары салармыз» дег...
Гүлсіз болса, жер мұңды,
Күлкісіз болса, ел мұңды.
Күлкісіз болса, ел мұңды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жерге гүл біткенде ол көркейіп, жайнап шығады; ал гүл болмаса, өңі со...
Әзілдің алысқа бармағаны абзал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал орнымен айтылған әзілдің өзі жақсы болғанымен, оның шегі болуы керек екенін білдіреді. Әз...
Түймең түссе, түйедей әзіл айтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам кейде болмашы нәрсеге шамадан тыс жауап беретінін, ұсақ мәселені үлкейтіп, орынсыз с...
Қалған көлге бақа айғыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көлдің жағасында жүрген бақаны айғырға теңеу. Астарлы мағынасы — шын м...
Әзіл - әзәзілден, қалжың - шайтаннан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әзіл мен қалжыңның шегі болатынын ескертеді. Тура мағынасында, жеңіл күлкілі сөз бен ойна...
Әйелдің қары,
Еркектің қоры күлегеш.
Еркектің қоры күлегеш.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: әйелдің де, еркектің де қоры, яғни сүйенері мен сәні — күлегеш, шат-шад...
Әзілде кек жоқ,
Күлкіде шек жоқ.
Күлкіде шек жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әзіл мен күлкінің табиғаты кең, еркін болатынын білдіреді. Адам арасында айтылған қалжыңн...
Ең көп оқылған
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Бит қабығынан биялай тоқыған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсенің мүлде қисынсыз, қолданысқа жарамсыз екенін білдіреді. Тура мағынасында «битт...
Айдағаны - бес ешкі,
ЬІсқырығы жер жарады.
ЬІсқырығы жер жарады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ісі мен сөзіне сай келмейтінін әжуалайды. Тура мағынада: айдап жүргені бар болған...
Мақтаған қыз тойда осырар.
**Негізгі мағынасы** Мақал адамның шектен тыс мақтауға еріп, орынсыз лепірмеуін ескертеді. Тура мағынада: тойдағы сән-са...
Мойны ырғайдай, биті торғайдай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай әдемі көрінгенмен, іші мазасыз, күйбең тірлікке толы адамды кекесінмен сипаттайды...
«Әзіл туралы» мақал-мәтелдер қазақтың күлкі мен қалжыңға қатысты өмірлік тәжірибесін жинақтайды. Бұл нақылдар орынды әзілдің көңіл көтеріп қана қоймай, адамды жақындастырып, сөз мәдениетін қалыптастыратынын меңзейді.
Категорияда тапқырлық, сын-әжуа, мысқыл мен шымшыма сөздің шегі, қалжыңның әдебі сияқты тақырыптар көрініс табады. Әзілдің жарасымдысы жанды жадыратса, орынсыз күлкі мен ауыр сөздің көңілге қаяу түсіретінін де ескертеді.
Осындай мақал-мәтелдер күнделікті қарым-қатынаста дұрыс сөйлеуге, ренжітпей әзіл айтуға, әзілді түсіне білуге үйретеді. Әзіл арқылы ақыл айту, шындықты жұмсартып жеткізу секілді дәстүрлі шешендік ойлау да осы топтамада айқындалады.
Категорияда тапқырлық, сын-әжуа, мысқыл мен шымшыма сөздің шегі, қалжыңның әдебі сияқты тақырыптар көрініс табады. Әзілдің жарасымдысы жанды жадыратса, орынсыз күлкі мен ауыр сөздің көңілге қаяу түсіретінін де ескертеді.
Осындай мақал-мәтелдер күнделікті қарым-қатынаста дұрыс сөйлеуге, ренжітпей әзіл айтуға, әзілді түсіне білуге үйретеді. Әзіл арқылы ақыл айту, шындықты жұмсартып жеткізу секілді дәстүрлі шешендік ойлау да осы топтамада айқындалады.