Әзіл сөз әзіл емес, құрған тұзақ,
Тұзаққа түскен соң кетпейді ұзап.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әзілдің сырттай жеңіл көрінгенімен, оның астарында ойлы, өткір, кейде сынайтын күш жататынын білдіреді. Әзіл сөзді жай қалжың деп қабылдауға болмайды: ол адамның көңілін табуы да, намысын қозғауы да мүмкін. Сондықтан әзілдің әсері кейде тұзақтай болып, адамды ойлантып, сөздің салмағын сезіндіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тұзақ» — әзілдің адамды қапы қалдыратын, ойсыз айтылса, тығырыққа тірейтін әсерінің бейнесі. «Тұзаққа түскен соң кетпейді ұзап» дегені әзіл арқылы айтылған сөздің ізі оңай кетпейтінін, ол есте қалып, жауапкершілік жүктейтінін аңғартады. Яғни, әзілдің өзі ұсақ нәрсе емес, орнымен айтылса өнер, орынсыз айтылса өкініш.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желідегі қалжың, достар арасындағы әңгіме немесе көпшілік алдында сөз сөйлеу кезінде өте орынды. Мысалы, біреу жұрттың алдында адамды келемеждеп әзілдесе, ол әзіл болып көрінгенімен, сол адамның көңіліне қатты тиіп қалуы мүмкін. Сондықтан әзілді де оймен, шекарасын біліп айту керек.
Tuzaqqa túsken soń ketpeıdi uzap.