Әзілде кек жоқ,
Күлкіде шек жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әзіл мен күлкінің табиғаты кең, еркін болатынын білдіреді. Адам арасында айтылған қалжыңның түбінде өшпенділік, реніш, кек жатпау керек деген ой бар. Яғни шын әзіл адамның намысына тимей, көңіл көтеріп, араны жақындатуға қызмет етеді. Күлкі де сол сияқты шектелмей, өмірдің ауыртпалығын жеңілдететін, жанды сергітетін құбылыс ретінде танылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «кек» сөзі — іште сақталған өкпе, жаулық, ашу. Ал «әзіл» — соны жоятын жұмсақ сөз, адамды ашық сөйлесуге жетелейтін құрал. «Күлкіде шек жоқ» деген тіркес күлкінің кеңдігін, оның адам көңілін ашатын шексіз қуатын меңзейді. Мұнда күлкі мен әзіл өмірдің ауырлығына қарсы тұратын жеңіл, жылы күш ретінде бейнеленген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал достардың, әріптестердің арасындағы қарым-қатынаста жиі еске алынады. Мысалы, бір топ жұмыс орнында қалжыңдасып, әзіл айтады, бірақ ешкім оны ренішке айналдырмайды. Сол кезде осы мақал айтылса, «әзілдің арты араздық болмауы керек» деген ойды білдіреді. Бұл — сөзді орнымен айтып, көңілді де, сыйластықты да сақтауға шақыратын өнегелі тұжырым.
Kúlkide shek joq.