«Шошқа тағаладың ба?» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
«Шошқа тағаладың ба?» деген сөз тура мағынасында біреуге шошқаны тағау, яғни орынсыз, қисынсыз істі істеу дегенге келеді. Астарлы мағынасы — адамға жараспайтын, пайдасыз, тіпті ұятты әрекетке таңдану, не болмаса орынсыз кеңес айтуды әжуалау. Бұл мақал бір істің ақылға сыймайтынын, шектен шыққан қылық екенін мысқылмен білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шошқа» образы қазақ танымында лас, жарамсыз, қоңсы емес нәрсені бейнелейді. Ал «тағалау» — атқа, малға жасалатын жарасымды іс. Екеуін қабыстырып айту арқылы мақал мүлде үйлеспейтін нәрсені әдейі салыстырады. Сол арқылы халық тілдің уытын күшейтіп, «бұлай ету мүлде қисынсыз» деген ойды дәл жеткізеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл тіркес көбіне біреудің орынсыз шешіміне немесе түсініксіз әрекетіне мысқыл ретінде айтылады. Мысалы, біреу телефонды жөндеудің орнына оны балғамен ұрып сындырса, «Шошқа тағаладың ба?» деп айтуы мүмкін. Яғни бұл сөз — ақылға қонбайтын, ретсіз істі сынайтын өткір ескерту.